بوکسیت

بوكسيت         Bauxite

بوكسيت، مخلوطي از هيدروكسيدهاي كلوئيدي آلومينيوم شامل گيبسيت، بوهميت و دياسپور و کانی‏‏هایی مانند هماتيت، مگنتيت، کوارتز، كائولینیت، روتيل و آناتاز است که در صنعت به دو دسته‌ي بوکسیت فلزی برای استحصال فلز آلومینیوم و بوکسیت غیرفلزی برای تولید نسوزها، ديرگدازها،‌ ساينده‏‏ها و فرآورده‏‏هاي شیمیایی تقسیم مي‏‏شود.

ذخایر بوکسیتی ایران اغلب از نوع کارستی هستند و از نظر مکانی، در شمال‏‏غرب، رشته کوه البرز، فلات ایران مرکزی و ارتفاعات زاگرس و از نظر زمانی، در دوره‏‏های پرمین، پرمو-تریاس، تریاس، تریاس فوقانی- ژوراسیک و کرتاسه میانی توزیع شده‌اند‌.

استان گلستان دربردارنده‌ي بخشی از رشته‌کوه البرز شرقی است که ميزبان افق‏‏های متعدد بوكسيتي پرموتریاس و تریاس-ژوراسیک است. كانسارهاي قشلاق، سیاهرودبار و شیرین‏‏آباد از مهم‌ترين كانسارهاي بوکسیتی واقع در استان به شمار مي‌روند.

كانسار قشلاق یکی از كانسارهاي بوکسیتی پرموتریاس استان است که در فاصله 110 کيلومتری جنوب‌شرق گرگان واقع شده و به شکل يک افق چينه‌سان با درازای 2 كيلومتر و ستبرای متوسط 20 متر در بين سنگ‌آهک‌هاي پرمين و سنگ‌آهک‌هاي دولوميتي ترياس قرار دارد. مقدار کمینه، متوسط و بیشینه Al₂O₃ در این افق به ترتیب 40/16، 74/35 و 01/69 درصد است و به طور عمده، از کانی‏‏های بوهميت، دياسپور، آناتاز، روتيل، هماتيت، گوتيت، کائولينيت و کوارتز تشکیل شده است. این كانسار از نوع کارستی بوده و به عنوان بوکسیت غیرفلزی در صنایع دیرگداز کاربرد دارد.

كانسارهاي سیاهرودبار و شیرین‏‏آباد به ترتیب در فاصله 60 و 70 کیلومتری جنوب‌شرق گرگان، دو نمونه از كانسارهاي بوکسیتی تریاس- ژوراسیک استان هستند. كانسار سیاهرودبار با تظاهر لایه‏‏ای و عدسی‌شکل با ستبرای 4 تا 25 متر و درازای بیش از 2 کیلومتر و كانسار شیرین‏‏آباد با ستبراي 8 متر و گسترش طولي بيش از يك کيلومتر، به شکل يک افق چينه‌سان بین سنگ‏‏آهک‏‏های دولومیتی تریاس و شیل و ماسه‏‏سنگ‏‏های ژوراسیک واقع شده‏‏اند. كانسار شیرین‏‏آباد که به ‏‏طور عمده از کائولینیت تشكيل شده و مقدار کمینه و بیشینه Al₂O₃ در آن به‏‏ ترتیب 24 و 5/34 درصد است، به عنوان بوکسیت غیرفلزی در تولید آجر و مواد نسوز کاربرد دارد؛‌ در حالی که نهشته سیاهرودبار غنی از دیاسپور بوده و به دلیل بالا بودن غلظت Al₂O₃ (33/55-39/45 درصد وزنی) به عنوان بوکسیت فلزی در تولید فلز آلومینیم قابل استفاده است.

منابع

• شمعانيان‌، غلامحسين.‌ (1389). مطالعات زمين‌شناسي اقتصادي نهشته‌هاي بوكسيت سياهرودبار، ‌استان گلستان، ‌ايران. دانشگاه گلستان.

• فرامرزي، رزگار، شمعانيان، غلامحسين، و شفيعي بهنام. (1392). نهشته بوکسیت پرمو-تریاس قشلاق در زون البرز شرقی: زمین‌شناسی و سنگ‌نگاري. بلورشناسي و كاني‌شناسي ايران، (21) 1، 82-71.

• قربانی، منصور. (1387). زمین‏‏شناسی اقتصادی، کانسار‏‏ها و نشانه‏‏های معدنی ايران. تهران: آرین‌زمين.

• كيااشكوريان، مريم، شمعانيان، غلامحسين، و شفيعي، بهنام. (1390). كاني‌شناسي، ژئوشيمي و خاستگاه افق بوكسيتي پرمو-ترياس خوش‌ييلاق، جنوب شرق آزادشهر. زمين‌شناسي كاربردي، 3، 279-269.

• مريدي، زهرا، شمعانيان، غلامحسين، و احمدي، محمدحسن. (‌1392). مقايسه نهشته‌هاي بوكسيتي-لاتريتي در مناطق حاجي‌آباد و شيرين‌آباد، البرز شرقي. مجموعه مقالات زمين‌شناسي بنيادي. سي و دومين گردهمايي و نخستين كنگره بين‌المللي تخصصي علوم زمين، مشهد (630-625). سازمان زمين‌شناسي و اكتشافات معدني شمال‌شرق كشور.

• Bray E.L., (2011). Bauxite and alumina. United States Geological Survey Minerals Yearbook, 13p.