بسطامدره
بسطام دره Bastāmdarreh
روستایی در دهستان پالیزان، بخش مرکزی شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در 23 کیلومتری شمال شهرستان مراوهتپه و در طول جغرافیایی 2ً 6َ 56ْ و عرض جغرافیایی 13ً 59َ 37ْ و در ارتفاع 499 متری از سطح دریا قرار گرفته است.[1]
بسطامدره از شمال به روستای دادلی غزنین، از جنوب به روستای شیخلر، از شرق به روستای دولتاورلان و از غرب به روستای نارلیآجیسو متصل شده است.
موقعیتهای جغرافیایی اطراف روستا عبارتند از: آرمودلی (در شمال شرقی روستا)، اشاقهدره (در شمال غربی روستا)، داغدانلیجا (در شرق روستا) و قامیشلیق (در جنوب روستا).
گروهی از ترکمنهای طایفهی بهلکه و غراوی هستند ساکنان عمدهی روستا میباشند که به صورت ییلاق و قشلاق در نقاط مختلف از جمله در قرهقاشلی، آلچکلی و نارلی آجی سو میزیستند. حدود 80 سال پیش، غراویها در این محل ساکن شدند. البته قدمت سکونت طایفهی بهلکه بیش از غراویها است. در کتاب فرهنگ جغرافیای ایران، بسطامدره، ده کوچکی از بخش مراوهتپه شهرستان گنبد معرفی شده که در 12 کیلومتری خاور مراوهتپه و در کنار رودخانهی اترک واقع شده است.[2]
چند نظر دربارهی دلیل نامگذاری روستا وجود دارد، از جمله اینکه فردی به نام بسطام از بانیان و بزرگان است که مزار وی به نام بسطام شهید در کنار روستا قرار دارد و به احترام ایشان روستا به بسطام نامگذاری شده است.[3]
نظردیگر این است که در گذشته این مکان به صورت باغ و بوستان بوده و به همین دلیل بوستاندره نامیده میشد و به مرور زمان به صورت بسطامدره تغییر شکل داده است.[4]
نظر سوم این است که ترکمنها میگفتند: «نیرا باسسم دره» یعنی: هر جا پا بگذارم دره است و به مرور این عبارت به صورت بسطامدره درآمده است.[5] به نظر دلیل سوم پذیرفتنیتر میباشد.
بسیاری از جوانان این روستا تحصیلات دانشگاهی دارند.
زبان اهالی این روستا ترکمنی است و مسلمان، اهل سنت و حنفی مذهبند. آنها از طایفهی یموت و تیرههای کوسهغراوی (دویران) و بهلکه هستند. عسگری خانقاه در تقسیم بندی طایفهی یموت، آنها را به سه گروه ویس، شرپ و چونی تقسیمبندی کرده و شرپها را نیز به چهار گروه دیهجی، سردار، غراوی و بهلکه تقسیم کرده است.[6] در کتاب سفرنامهی استرآباد و مازندران و گیلان آمده که غراویها اغلب در اترک و بلخان سکونت داشته و حدود 250 خانه بودند. محل سکونت طایفهی بهلکه نیز اطراف اترک بود و حدود 260 خانه بودند.[7]منطقهی چشمه دامدامی و قامیشلیق گردشگاه اهالی و مهمانان روستا است.
شغل اصلی روستاییان کشاورزی است. حدود دویست هکتار زمین کشاورزی در این روستا وجود دارد. گندم، جو، زیره، هندوانه و کنجد از جمله محصولات کشاورزی در این روستاست. دامداری نیز پیشهی دیگر مردم روستاست. حدود هزار راس گوسفند، هزار راس بُز و سیصد راس گاو در این روستا نگهداری میشود. مردم این روستا، در گذشته هنگام به حرکت درآوردن گوسفندان برای ییلاق و یا قشلاق در مسیر حرکت گلهی گوسفندان، با نیت تطهیر در دو طرف جاده، آتش روشن میکردند.[8] باغداری در روستا بسیار محدود است. در حیاط منازل مردم روستا درختان آلو، انجیر، انار، گردو و انگور کاشته شده است. فروش انار ترش وحشی خودرو و رب انار یکی از منابع درآمد مردم به شمار میرود. درختان پستهی وحشی در مناطق کوهستانی روستا روییده شده است. در سالهای اخیر برخی از روستاییان به درختان انار و پسته مبادرت کردهاند.
مراسم عروسی، عیدین قربان و فطر یا رمضان و آقآش در این روستا همچون دیگر ترکمنها برگزار میگردد. فرشبافی، بالاقدوزی، پردهدوزی، دوخت کیفکوچک تزئینی، تابلو الله، نمد مالی و نخ ریسی از جمله صنایع دستی رایج بین زنان و دختران این روستاست. یربورگ، چکدرمه، اونآشی، قایش و چوربا چند مورد از غذاهای مرسوم این روستاست. چورگ، آششیق و قاقدیر از نمونههای بازیهای بومی در روستاست.
آمار جمعیت این آبادی به این شرح است:[9]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
116 |
|
1345 |
18 |
108 |
|
1355 |
27 |
150 |
|
1365 |
37 |
250 |
|
1375 |
53 |
267 |
|
1385 |
65 |
284 |
|
1390 |
67 |
300 |
|
1395 |
102 |
[10] 380 |
نخستین مسجد این روستا سال 1340ش، و با پیشنمازی ملامحمد بهلکه و با همکاری ریشسفیدان روستا ساخته شد. این مسجد سال 1395ش، با همکاری و مشارکت مردمی بازسازی شد. حضور نخستین آموزگار سپاهدانش و تعلیم و تربیت درسال 1350ش، به روستا وارد شد. سال 1370ش، مدرسهای دولتی و با سه کلاس در روستا ساخته شد. در حال حاضر این مدرسه در حال بازسازی است.امکانات دولتی دیگر عبارتند از: خانهیبهداشت (1373ش)، دکل صدا و سیما (1370ش)، دکل مخابراتیهمراه اول (1390ش)، گازرسانی (1400ش)، برق (1376ش)، آب لوله کشی (1378ش) و جادهی آسفالت (1400ش) ازجمله امکانات دولتی در این روستاست. [11]
[1]. سازمان نقشه برداری کشوری
[2]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329).
[3]. کوسه غراوی، (1400).
[4]. کوسه غراوی، (1400).
[5].غراوی، (1400).
[6]. عسگری خانقاه و کمالی، (1374)، ص61.
[7] - میرزا ابراهیم، (1355)، ص62.
[8] .کوسهغراوی، (1400).
[9]. غراوی، (1400).
[10].غراوی، (1400).
[11]. کوسه غراوی، (1400).
منابع:
- سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه نامهای جغرافیایی ایران:http://gndb.ncc.org.ir/
- عسگری خانقاه، اصغر و محمدشریف کمالی. (1374). ایرانیان ترکمن. تهران: اساطیر.، ص 61.
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با ابوبکر کوسهغراوی. (30/07 ).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با سلیمان غراوی. (04/08).
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی دراز:https://www.amar.org.ir
- میرزا ابراهیم. (1355) سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران. ص 62.