قرناوه علیا
قرناوه علیا Qarnāve-ye Olyā
روستایی در دهستان شلمی، بخش گلیداغ، شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در 43 کیلومتری جنوب مراوهتپه و در طول جغرافیایی52َ°55 و عرض جغرافیایی40َ°37 قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا 584 متراست.[1]
قرناوهعلیا از شمال به روستای چنارلی، از جنوب به روستای عربلالهگون و ارتفاعات، از شرق به روستای آقتقه و از غرب به روستای قرناوهسفلی منتهی میشود.
زمان دقیق انتخاب این روستا به عنوان سکونتگاه مشخص نیست. هم زمان با ورود سربازان رضا شاه به ترکمنصحرا در این روستا مردمانی میزیستند که از برابر سربازان رضاشاه و جان محمدخان دولو گریختند و به ناحیهای به نام چندر در کشور ترکمنستان رفتند و دو سال بعد (1306ش)، به روستای پیشین خود بازگشتند. در کتاب جغرافیایی ایران، خراسان آمده است:[2]
«قرنوا، درهای است در گرگان. دره قرنوا از طرف شمال به داخل دره قره بلخان کشیده می شود، که در حقیقت شمالیترین سکونتگاه گوکلانهاست. این جا، محل اسکان تیره شیخ خواجه ترکمنهای گوکلان است که همهی آنها سیدند و تعدادشان به 250خانوار میرسد.»
معماری خانهها و بافت روستا به صورت سنتی خود حفظ شده و خانههایی که با گِل ساخته شدهاند هم چنان در این روستا وجود دارد. در سالهای اخیر ساخت خانههایی با میلگرد و آجر و با پوشش حلب، ایرانیت و ایزوگام رواج پیدا کرده است.
موقعیتهای جغرافیایی و زمینهای اطراف روستا عبارتند از: زنجیردره (شمال)، خال لی مرجن (شمال)، ارگ آق تقه (شمال)، قاق بورون ( شمال)، شاخاناکو (شمال)، ماد-رانلی (شمال)، دروازه (شمال)، کوینهکنت (شمال)، کسهجنگل (شمال)، گوسفند دره (شمال) و قراول (شمال).[3]
آروالی، یلیواز، یانداقلی، زنجیردره و قسی نام محلههای موجود در این روستاست .[4]
قارلیناوه که نام قدیم این روستاست به معنای «آبراهه برفی» است. به گفتهی ساکنان آن، درگذشته هنگامی که در فصل زمستان برف میبارید تا مدت زمانی برفها باقی میماند. «ناو» به ترکمنی معنای آبراهه میدهد. با گذر زمان نام روستا به قرناوه تبدیل شد .[5]
عالییارخان (الهیارخان) و قصرامن (سیدنظر)، از سرداران ترکمن هنگام ورود سربازان رضاشاه، اهل این روستا بودند که فرماندهی ترکمنهای گوکلان را بر عهده داشتند.[6]
زبان مردم این روستا ترکمنی است. آنها مسلمان، اهل سنت و حنفی مذهب و از طایفهی گوکلان، گروه حلقه داغلی، طایفهی قایی، قرناس و جانقربانلی، شامل تیرههای، دلی، اونبگی، خِررم، خدنگ، دلیجه، کور، اتوزاوئیلی، بقجه و زوریات هستند.
بیشتر مردم روستای قرناوه کشاورزند. گندم، آفتابگردان، کنجد و هندوانه از مهمترین محصولات کشاورزی قرناوه است. نزدیک به هزارهکتار زمین کشاورزی در این روستا وجود دارد. دامداری شغل دیگر ساکنان این روستاست. نزدیک به 3000 راس گوسفند و 500 راس گاو در قرناوه وجود دارد.
درختان آلو، انجیر، انارو انگوردر حیاط منازل روستاییان به صورت محدود کاشته شده است.[7] زیارتگاهی با نام سیدنظر مورد توجه مردم روستا است که از گذشته و پیشینهی آن اطلاعات دقیقی موجود نیست.
عروسی، عیدین قربان و فطر، یوورو آق آش از جمله مراسمی است که در این روستا برگزار میشود.
تارهبافی، نمد مالی، بالاق دوزی، پرده دوزی و تایخا چند مورد از صنایع دستی در قرناوه است. قارا چوربا، آیران لی لوققا، چلپک، قایشبلکه، مس سووا، سویتلیآش، چکدرمه، اون آشی و قطاب از جمله غذاهایی است که در بین مردم روستا شناخته شده است. چیش، قورریق، گورش، چورلنگ، گلیم پرچگ، آششیق، آلتاق داش، چلهکن و یوزگ نام چند بازی بومی قابل اشاره در قرناوه است.
نهم مرداد ماه سال 1349ش، زلزلهای با وسعت حدود 2000 کیلومترمربع، در این منطقه به وقوع پیوست که سبب ویرانی 56 روستا و از دست رفتن جان 178 نفر انسان و نابودی 1755 واحد خانه شد.[8]
براساس سرشماری رسمی در سال 1329ش، قرناوهی بالا و پایین 1050 نفر جمعیت داشت.[9] به نظر میرسد که آمار جمعیتی روستاهای قرناوهعلیا، قرناوهسفلی و نیز بشاویلی در سرشماری سال 1335ش، با هم محاسبه شده باشد.[10]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
320 |
|
1345 |
45 |
188 |
|
1355 |
104 |
675 |
|
1365 |
126 |
896 |
|
1375 |
195 |
1169 |
|
1385 |
311 |
1543 |
|
1390 |
307 |
1506 |
|
1395 |
370 |
1396 |
نخستین مسجد در روستا سال 1310ش، ساخته شد.[11] پس از زلزلهی سال 1349ش، مسجد و حوزهی علمیهی غفرانیه در قرناوه بنا شد.
مسجد ماتی ملا، مسجد آرمیصوفی و مسجد جدید سه مسجد دیگر روستای قرناوه هستند. سال 1350ش، یک دبستان در این روستا ساخته شد. تا پیش از ساخت این دبستان، دانش آموزان این روستا در قرناوهی سفلی به تحصیل میپرداختند.
دبیرستان متوسطهی اول، برق، گاز، خانهی بهداشت، آب لوله کشی، دو باب نانوایی، جادهی آسفالت و تلفن خانگی از جمله امکانات موجود در قرناوه است.[12]
[1]. سازمان نقشه برداری کشوری.
[2] - کارکنان وزارت جنگ انگلستان، (1380)، ص 718.
[3]. ولی پور، (1400).
[4]. قلیچی، (1400).
[5]. همان.
[6]. لوگاشوا، (1359)، ص 145. و عضدی، (1385)، ص 308.
[7]. ولی پور، قلیچی و جانمحمدی، (1400).
[8]. ویژه نامه نوسازی منطقه زلزله زده دشت گرگان در83روز، (1349).
[9]. بینام ، (1329)، ص 211.
[10] مرکز آمار ایران.
[11]. فرضعلیزاده، (1400).
[12]. قلیچی، جانمحمدی و ولی پور، (1400).
منابع:
- سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه نامهای جغرافیایی ایران:http://gndb.ncc.org.ir/.
- سایت مرکز آمار ایران https://www.amar.org.ir/
- عضدی، احمد. (1385). خشم و غارت (چاپ دوم). بجنورد: انتشارات عضدی.
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با بایمحمد قلیچی، نورمحمد جانمحمدی و دولتیار ولی پور. (23/04).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با بایمحمد قلیچی. (04/08).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با دولتیار ولیپور، بایمحمد قلیچی و نورمحمد جانمحمدی. (24/04).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با دولتیارولی پور. (24/04).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با مهدی فرضعلیزاده. (24/04).
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش.
- کارکنان وزارت جنگ انگلستان. (1380). فرهنگ جغرافیایی ایران، خراسان. ترجمه: کاظم خادمیان. مشهدمقدس: بنیادپژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
- لوگاشوا، بیبیرابغه. (1359). ترکمنهای ایران. تهران: نشرشباهنگ.
- ویژه نامه نوسازی منطقه زلزله زده دشت گرگان در83روز. (1349). وزارت آبادانی و مسکن.