تخشی محله
تخشی محله Taxšimahalle
روستایی واقع در دهستان روشنآباد، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.
تَخشیمحله در موقعیت عرض جغرافیایی ً3 َ52 °36 و طول جغرافیائی ً15 َ18 °54 با ارتفاع 3 متر از سطح دریا قرار دارد.[1]
این روستا در فاصله 14 کیلومتری شمال غربی شهر گرگان و در دشتی وسیع و هموار قرار گرفته که از شمال به زمینهای زراعی و روستای خمبرآباد گامیشلی نزار، جنوب به زمینهای زراعی و روستای ورسن، از شرق به روستای للدوین و از غرب به روستای حیدرآباد متصل است.
وجود تپه تاریخی «تقی تپه» متعلق به پیشازتاریخ و دورهی تاریخی اسلامی در شمال شرقی روستای تخشیمحله که با شماره 30110 در سال 1390 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید، نشانگر اهمیت تاریخی و حیات انسانی در این نواحی است. در سندی متعلق به سال 1292ق جمع کثیری از اهالی للدوین و تخشیمحله برای حدود و سامان ملک للدوین و آزادمحله گواهی دادند.[2]
در کتابچهی نفوس اهالی مملکت استرآباد متعلق به سال 1296ق روستای تخشیمحله اینگونه معرفی شده است؛ «اربابی است از مال طایفه هزارجریبی که نجفقلیخان سرهنگ و بنی اعمام اوست. آب مشروب از قنات و ناور است در اترک ]اتک [واقع است و مخروبه است»[3] تخشیمحله در عصر قاجار در بلوک سَدَن رستاق قرار داشت، اگرچه نامی از این روستا در سفرنامه مکنزی نیامده، اما ملگونف سیاح روسی از آن بهعنوان تاشمحله[4] و رابینو هم بهعنوان یکی از دهات سدن رستاق استرآباد از آن یاد میکند.[5]
قرار داشتن تخشیمحله در همسایگی ترکمنها (اتک) سبب شد تا این روستا از تهاجم ساکنان نواحی شمال و ناامنی سالهای پایانی عصر قاجار بیبهره نباشد.[6]
قدیمیترین آمار جمعیتی روستای تخشیمحله، متعلق به سال 1276ق است که در آن، این روستا دارای 60 خانوار با 350 نفر جمعیت بود که از این تعداد، مردِ زندار 60 نفر، زنِ شوهردار 84 نفر، مرد بیزن 39، زن بیشوهر 9 نفر، پسر صغر 88 نفر، دختر کبر 14 نفر و دختر صغر 56 نفر است.[7] در سال 1296ق جمعیت این روستا 104 نفر اعلام شد.[8]
آمار جمعیت روستای تخشیمحله در فاصله سالهای 1335 تا 1395 عبارتاند از:[9]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
190 |
|
1345 |
132 |
599 |
|
1355 |
186 |
1010 |
|
1365 |
140 |
971 |
|
1375 |
155 |
790 |
|
1385 |
183 |
668 |
|
1395 |
167 |
484 |
اهالی تخشیمحله، تماماً مسلمان شیعهمذهب هستند که به زبان تبری تکلم میکنند. آنها حدوداً دارای 700 هکتار زمین هموار در نواحی بالاکاله، قلیچه، خالصه، شورایی و... بوده که در آن به کشت و زرع محصولات ازجمله گندم، کلزا، شالی و... مشغولاند. آب شرب و کشاورزی آنها امروزه از طریق آب چاه تأمین میشود. بیشترین ساکنان روستای تخشیمحله؛ هزارجریبیها، ساوریها و سپس دیگر خانوادههای منتظرظهور، تاجیک، کلاگر، جعفری، شجاعی و... هستند.
این روستا از دو قسمت بالامحله (بالارقه) و پایینمحله (پایینرقه) تشکیل شده است که با اجرای طرح هادی، بافت سنتی آن تغییر کرده است.[10]
تخشیمحله دارای آب آشامیدنی، گاز، برق و تلفن است. این روستا، دارای یک باب مسجد، زینبیه، مدرسه ابتدایی، خانه بهداشت و زمین ورزشی است. ناحیه صنعتی شهید هزارجریبی (تخشیمحله) در غرب این روستا قرار دارد.
معروفترین چهرههای روستای تخشیمحله از خاندان هزارجریبی هستند. علیقلیخان مسعودالملک هزارجریبی، فرزند نجفقلیخان سرتیپ، نماینده مجلس شورای ملی در دورههای هفتم تا دهم، غلامعلی هزارجریبی، نماینده دوره پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی و نبیالله هزارجریبی، عضو شورای شهر دوره چهارم و نماینده مجلس شورای اسلامی در دوره دهم و محمدعلی هزارجریبی، شاعر ازجملهی این چهرهها هستند. در جنگ تحمیلی ایران و عراق، 4 نفر از اهالی روستای تخشیمحله به شهادت رسیدند.
[1] سازمان نقشهبرداری کشور
[2] ستوده، (1377)، ص239
[3] ذبیحی، (1363)، ص247
[4] ملگونف، (1364)، ص67
[5] رابینو، (1383)، ص192
[6] مقصودلو، (1363)، صص 53، 73 و 126
[7] قورخانچی، (1360)، ص 111126
[8] ذبیحی، (1363)، ص 247
[9] مرکز آمار ایران.
[10] هزارجریبی، (1402)
منابع
- ذبیحی، مسیح و ستوده، منوچهر.(1377). از آستارا تا استاربار(جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 720ص.
- ذبیحی، مسیح. (1363). گرگاننامه. تهران: بابک.
- رابینو، هـ ل. (1383) مازندران و استرآباد. ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: علمی و فرهنگی. 371 ص.
- سازمان نقشهبرداری کشور. پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابلدسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- قورخانچی، محمدعلی. (1360) نخبه سیفیه. بهکوششِ منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان. تهران: تاریخ ایران. 135ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابلدسترسی در:https://www.amar.org.ir
- مرکز دانشنامه گلستان. (1402). گفتوگو با رضا هزارجریبی (دهیار روستای تخشیمحله). (30/5).
- مقصودلو، حسینقلی (وکیل الدوله). (1363). مخابرات استرآباد. به کوششِ ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: تاریخ ایران.
- ملگونف، گ و. (1364). سفرنامه ملگونف به سواحل جنوبی دریای خزر. تصحیح و ترجمه مسعود گلزاری تهران: دادجو.