تقرتپه
تقرتپه Taqartappe
روستایی در دهستان قرق از بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در 11 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطه ً38 َ51 °36 عرض و ً49 َ38 °54 طول جغرافیایی واقع شده است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 106 متر است.[1]
تقرتپه از سوی شمال به جاده گرگان و گنبد و روستای تقیآباد، از جنوب به جنگلهای هیرکانی و ارتفاع البرز، از شرق به روستای والشآباد و از غرب به اراضی روستاهای نوده ملک و جعفرآباد محدود میشود.
برای رسیدن به این روستا باید 9کیلومتر مسیر بزرگراه گرگان ـ گنبد را طی کرد و از ابتدای روستای تقیآباد، 2 کیلومتر به سمت جنوب رفت.
«تقر» یا «تغر» در گویش مردمان شمال ایران به درخت جنگلی «ممرز»[2] گفته میشود، چون در داخل روستای تپهای وجود دارد که احتمالاً اطراف آن، درختان ممرز روییده، این ناحیه به تقرتپه شهرت پیدا کرده است. این تپه در فهرست آثار ملی ثبت نشده است.
نام روستا در برخی منابع بهصورت «تغرتپه» هم آمده است.[3]
این روستا در دوره قاجار در بلوک فخر عمادالدین و مَلِک ایالت استرآباد واقع شده بود و به همین دلیل گاهی پسوند «ملک»[4] هم به آن اضافه میشود.
در کنار این آبادی بقعهای بینام و مورداحترام اهالی قرار دارد که آن را امامزاده «کُلزر» میخوانند در اطراف این بقعه، گورستانی قدیمی وجود دارد که یکی از قدیمیترین سنگ مزارهای موجود در آن مربوط به سال 862 قمری است.[5]
آمار جمعیت این روستا در گزارش سال 1276ق ثبت نشده است،.
در یک مصالحهنامچه مربوط به سال 1282 ق از این روستا نام برده شده و فردی سهم خود از املاک موروثیاش در تقرتپه و برخی روستاهای دیگر را به فرزندش واگذار کرده است.[6]
رابینو، مأمور رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. وی تقرتپه را از آبادیهای بلوک فخر عمادالدین معرفی کرده است.[7]
وضعیت این روستا در گزارش سال 1296 ق اینگونه ثبت شده است: «تقرتپه آب مشروب از یک رشته قنات است. مالکش، ملک خانلر است. تعداد نفوس آن 28 نفر است»[8]
وکیلالدوله، گزارشهایی از درگیریهای اهالی روستا با مهاجمان ترکمن مخابره کرده است.[9]
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی از روستاهای دهستان ملک، بخش مرکزی گرگان با 285 سکنه معرفی شده است. مذهب اهالی تشیّع و پیشۀ آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی همچون برنج، غلات، لبنیات و توتون در روستا کشت میشد. قنات و چشمه، مهمترین منبع فراهمکننده آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به پارچهبافی ابریشم و کرباس مشغول بودند.[10]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[11]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
873 |
|
1345 |
119 |
686 |
|
1355 |
133 |
803 |
|
1365 |
166 |
905 |
|
1375 |
205 |
969 |
|
1385 |
243 |
989 |
|
1390 |
295 |
1026 |
|
1395 |
300 |
1009 |
روستا در ناحیة هموار و دشت در پاییندست ارتفاعات و جنگل قرار گرفته است.
منازل مسکونی روستا در سالهای اخیر نوسازی و با مصالح نوین ساخته شده و جز تعداد معدودی خانههای قدیمی باقی نمانده است. اهالی، بخش جنوبی روستا را «بالاسرا» و بخش شمالی را «پایینسرا» و به محلهای که آنسوی رودخانهای واقع است که از میان روستا عبور میکند، «پُشت روبار» میگویند. در سالهای اخیر، روستا از سمت شمال که جاده اصلی ورودی روستاست درحالتوسعه است.
ساکنان تقرتپه به زبان فارسی صحبت میکنند، مسلمان و شیعهمذهب هستند، بیشتر آنان به کشاورزی و معدودی نیز به دامداری و کارگری مشغولاند. کشاورزان تقرتپه در زمینهای کشاورزی روستا که حدود 700 هکتار است، محصولاتی همچون توتون، برنج، گندم، سویا و ذرت کشت میکنند. همچنین در این روستا حدود 70 هکتار باغات درختان مثمر، ازجمله مرکبات، آلو، هلو و... قرار دارد.
ساکنان، اراضی شمال روستا را بادو[12]، اراضی شرق را کُلزر، اراضی غرب را گلند و اراضی شمال را سلوار و بخشی هم گلند مینامند.
از خانوادگیهای پرجمعیت روستا میتوان به آقاخانی، چهارچنگی، کتولی و خیبلی اشاره کرد. در این روستا، تعدادی خانوادههای مهاجر سیستانی نیز زندگی میکنند.
تفرجگاه «کُلزر» از مناطق تفریحی محدوده این روستاست که در ایام تعطیل پذیرای گردشگران است.
تقرتپه از امکانات زیربنایی همچون؛ آب آشامیدنی لولهکشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهرهمند است و از خانة بهداشت، مدارس ابتدایی، دو مسجد، فاطمیه و سالن ورزشی برخوردار است.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق، همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. 8 نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[13]
[1]. سازمان نقشهبرداری کشور.
[2]. درخت مَمرَز، با نام علمی Carpinus betulus درختی پهنبرگ و از خانواده توسکایان است.
[3]. ستوده، (1377)، ج5، ص 270
[4]. ستوده، (1377)، ج5، صص 286و 288
[5]. معطوفی، (1387)، ص 631
[6]. ستوده، (1379)، ج8، ص 276
[7]. رابینو،(1365)، ص194
[8]. ذبیحی، (1363)، ص259
[9]. مقصودلو، (1363)، صص 609، 798، 805
[10]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص12.
[11]. مرکز آمار ایران.
[12]. در گويش شمال ایران بادو به چشمههايي گفته ميشود كه آب آنها گازدار يا شور است و يا خاصيت درمانگري دارد.
[13]. خیبلی تقرتپه، مطلب، (12/4/1398)
منابع:
- خیبلیتقرتپه، مطلب، (12/4/1398)، (دهیار روستای تقرتپه). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
- ذبیحی، مسیح.(1363).گرگاننامه، تهران: انتشارات بابک.296ص.
- رابینو،هـ ل.(1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
- سازمان نقشهبرداری کشور، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابلدسترسی از: https://gndb.ncc.gov.ir
- ستوده، منوچهر. (1377). از آستارا تا استارباد.(ج5). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. 959 ص.
- ستوده، منوچهر. (1379). از آستارا تا استارباد.(ج8). تهران: انجمن آثار فرهنگی. 719 ص.
- فرهنگ جغرافیایی ایران (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابلدسترسی از: https://www.amar.org.ir
- معطوفی، اسدالله،(1387). سنگ مزارها و کتیبههای تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه. 1287ص.
- مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد2). به کوشش ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.