ایلوار یک‌دانگه

ایلوار یک‌دانگه             Ilvār-e Yekdāngeh

روستایی است در دهستان سدن‌رستاق شرقی، بخش مرکزی، شهرستان کردکوی، استان گلستان.

روستای ایلوار یک‌دانگه در ۷ کیلومتری شرق شهر کردکوی قرار دارد. این روستا در مختصات جغرافیایی در نقطه‌ی ´46 ´47 º36 عرض جغرافیایی و در نقطه‌ی ´37 ´11 º54 و طول واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۱ متر است.[1]

روستای ایلوار یک‌دانگه از شمال به جاده اصلی گرگان–ساری، از جنوب به جاده قدیم گرگان–کردکوی (کهنه‌خط)، از شرق به روستای ایلوار پنج‌دانگه و از غرب به روستای چهارده محدود می‌شود.

با توجه به تلفظ محلی نام این روستا به صورت «اِلوار»، می‌توان احتمال داد که وجه تسمیه آن با پوشش گیاهی منطقه و بهره‌برداری از چوب جنگل ارتباط داشته باشد، نه با واژه «ایل». در گویش تبری، «اِلوار» به چوب‌های تراشیده‌شده‌ای با ابعاد تقریبی ۲۰ × ۴۰ سانتی‌متر و طول حدود ۲۸۰ سانتی‌متر اطلاق می‌شود[2] که عمدتاً در ساخت سقف بناهای مسکونی به کار می‌رفتند. ازاین‌رو، به نظر می‌رسد نام «ایلوار» در اصل از تلفظ محلی «اِلوار» گرفته شده و به مکانی اشاره داشته است که در آن چوب‌های تراشیده تهیه، انبار یا دادوستد می‌شد.[3]

وجود تپه ایلوار (آق‌اسماعیل)، متعلق به دوره‌های پیش از تاریخ و اسلامی، که در سال ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۱۱۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، بیانگر پیشینه تاریخی و اهمیت این محدوده است. همچنین، در وقف‌نامه‌ای مورخ ۱۰۳۴ق، سید لطیف بورکیائی پنج دانگ از قریه الوار، تمامی بورک و قریه آن‌سوی رودبار، و نیز نیمی از قریه حسن‌آباد را بر اولاد ذکور خود وقف کرده است.[4]

ایلوار در دوره قاجار یکی از روستاهای بلوک سدن‌رستاقِ ولایت استرآباد بود. این روستا در گزارش‌ها و سفرنامه‌های شماری از مأموران، جهانگردان و نویسندگان دوره قاجار، از جمله میرزا ابراهیم[5]، مکنزی[6]، ملگونف[7] و رابینو[8]، یاد شده است.

در گزارش نخبه سیفیه، متعلق به سال ۱۲۷۶ق، درباره این روستا آمده است که قریه الوار دارای ۸۰ خانوار و ۳۸۵ نفر جمعیت بوده است. بر پایه این گزارش، از مجموع جمعیت روستا، مرد زن‌دار ۸۰ نفر، زن شوهردار ۱۰۳ نفر، مرد بی‌زن ۴۳ نفر، زن بی‌شوهر ۲۲ نفر، پسر صغر ۶۹ نفر، دختر کبر ۲۲ نفر و دختر صغر ۴۶ نفر بوده‌اند.[9]

در کتابچه نفوس اهالی مملکت استرآباد، متعلق به سال ۱۲۹۶ق، درباره ایلوار چنین آمده است: «ایلوار اربابی و رعیتی است. مالکین آنجا سادات ساکن قریه و قریه چغرند. آب مشروب از رودخانه چغر است و ملک چغر و الوار جمعش یکی است.» بر پایه این گزارش، جمعیت ایلوار در آن زمان ۳۳۹ نفر بوده است.[10]

روستای الوار در دوره قاجار بارها در معرض ناامنی، یورش و غارت گروه‌های مهاجم از نواحی شمالی قرار گرفت. گزارش‌های تاریخی متعددی از این رویدادها در منابع دوره قاجار ثبت شده است.[11]

ساکنان ایلوار همگی مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند و به زبان تبری سخن می‌گویند. ایلوار در گذشته روستایی واحد بود، اما با عبور رودخانه‌ای از میان آن، دو بخش شرقی و غربی آن به‌تدریج از یکدیگر متمایز شدند و با نام‌های ایلوار پنج‌دانگه (بخش شرقی) و ایلوار یک‌دانگه (بخش غربی) شناخته شدند. بر پایه شواهد موجود، پیشینه این تقسیم‌بندی به حدود دوره پهلوی اول بازمی‌گردد.

نام‌گذاری و شهرت دو بخش ایلوار به «ایلوار پنج‌دانگه» و «ایلوار یک‌دانگه» ریشه در نظام مالکیت اراضی داشت؛ به‌گونه‌ای که بخش شرقی، با وجود جمعیت کمتر، دارای پنج‌دانگ از اراضی و بخش غربی، با وجود جمعیت بیشتر، مالک یک‌دانگ از آن بود.[12] با اجرای طرح دیواره‌سازی رودخانه‌ای که از میان روستا می‌گذشت، در سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ و در دوره فرمانداری حجت‌الاسلام محمدعلی روحانی‌فرد، مرزبندی کالبدی دو بخش روستا آشکارتر شد و ایلوار پنج‌دانگه و ایلوار یک‌دانگه به‌تدریج به دو سکونتگاه مستقل تبدیل شدند.

بافت سنتی هر دو روستا در پی اجرای طرح هادی و گسترش ساخت‌وسازهای جدید، تا حد زیادی دگرگون شده است.

اقتصاد ایلوار یک‌دانگه عمدتاً بر کشاورزی استوار است و بیشتر ساکنان آن به فعالیت‌های کشاورزی اشتغال دارند. اراضی زراعی این روستا، با وسعتی حدود ۷۰۰ هکتار، به کشت محصولاتی مانند گندم، کلزا، سویا و شالی اختصاص دارد.[13]

جمعیت روستای ایلوار یک‌دانگه بر پایه نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن، در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، به شرح زیر است:[14]

نام‌های خانوادگی رایج در روستای ایلوار یک‌دانگه عبارت‌اند از: رستمانی، ملا محمدزمانی، شنایی، فلاح، حسینقلی‌ارباب، تیموری، مهاجر و چند نام خانوادگی دیگر.

روستای ایلوار یک‌دانگه دارای مسجد، زینبیه و حسینیه است. همچنین امکانات و خدمات عمومی این روستا شامل دبستان، مدرسه متوسطه اول، خانه بهداشت و پست‌بانک می‌شود.

در جریان جنگ ایران و عراق، ۱۰ نفر از ساکنان روستای ایلوار یک‌دانگه جان خود را از دست دادند و در شمار شهیدان این روستا قرار گرفتند. از چهره‌های شناخته‌شده ایلوار یک‌دانگه می‌توان به شهید محمدعلی روحانی‌فرد، محمدباقر داودی، نماینده دوره دوم مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه کردکوی، بندرگز، بندرترکمن و گمیشان، و نیز علی کلاتی، عضو دوره‌های دوم، سوم و چهارم شورای اسلامی شهر گرگان، اشاره کرد.

در جنگ تحمیلی، تعداد 10 نفر از اهالی به شهادت رسیدند. یکی از مشهورترین چهره‌های روستای ایلوار یک دانگه، شهید محمد علی روحانی فرد (ن.ک. روحانی فرد، محمد علی) است. علاوه بر ایشان محمدباقر داودی نماینده دوره دوم مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه کردکوی، بندرگز، بندرترکمن و گمیشان و علی کلاتی عضو دوره‌های دوم، سوم، چهارم شورای شهر گرگان از چهره‌های معروف ایلوار یک‌دانگه هستند.

منابع:

• ذبیحی، مسیح. (1363) گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک
• رابینو، یاسنت لوئی. (1383). مازندران و استراباد، مترجم غلامعلی وحید مازندرانی. چاپ چهارم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
• رجائی، رحمت اله. (1403). گفت‌وگوی شفاهی با علی فخرالدین دهیار روستای ایلوار یک دانگه.
• رجائی، رحمت اله. (1403). گفت‌وگوی شفاهی با علی کلاتی.
• سازمان نقشه‌برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی از: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده، منوچهر. (1380). از آستارا تا استارباد(جلد10). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
• قورخانچی، محمدعلی.(1360). نخبه سیفیه. بکوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی از:https://www.amar.org.ir
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استراباد. تهران: نشر تاریخ ایران.
• مکنزی، چارلز فرانسیس. (1359). سفرنامه شمال. تهران: نشر گستره.
• ملگونف، گ‍ری‍گوری‌ وال‍ریان‍ووی‍چ‌. (1364). سفرنامه ملگونف: سواحل جنوبی دریای خزر. تهران: انتشارات دادجو.
• میرزا ابراهیم، (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش مسعود گلزاری. تهران،: بنیاد فرهنگ ایران.
• میرموسوی، سید محمد. (1403، 15 آبان). گلشن مهر، شماره 2870.
• نصری اشرفی، جهانگیر. (1381). فرهنگ واژگان تبری. تهران: احیا کتاب.