ایلوار‌ پنج‌دانگه

ایلوار پنج‌دانگه                            Ilvār-e Panjdāngeh

روستایی است در دهستان سدن‌رستاق شرقی، بخش مرکزی، شهرستان کردکوی، استان گلستان.

روستای ایلوار پنج‌دانگه در ۷ کیلومتری شرق شهرستان کردکوی قرار دارد. این روستا در مختصات جغرافیایی در نقطه‌ی ً46  َ47 º36 عرض جغرافیایی و در نقطه‌ی 37ً  11َ º54 و طول واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۱ متر است.[1]

روستای ایلوار پنج‌دانگه از شمال به زمین‌های زراعی و جاده اصلی گرگان–ساری، از جنوب به جاده قدیم گرگان–کردکوی (کهنه‌خط)، از غرب به روستای ایلوار یک‌دانگه و از شرق به روستای زراع‌محله محدود می‌شود.

با توجه به تلفظ محلی نام این روستا به صورت «اِلوار»، به نظر می‌رسد وجه تسمیه آن با پوشش گیاهی منطقه و بهره‌برداری از چوب جنگل ارتباط داشته باشد، نه با واژه «ایل». در گویش تبری، «اِلوار» به چوب‌های تراشیده‌شده‌ای با ابعاد تقریبی ۲۰ × ۴۰ سانتی‌متر و طول حدود ۲۸۰ سانتی‌متر گفته می‌شود[2] که عمدتاً در ساخت سقف بناهای مسکونی به کار می‌رفتند. از این‌رو، احتمال می‌رود نام «ایلوار» از همین واژه گرفته شده و به مکانی اشاره داشته باشد که در آن چوب‌های تراشیده تهیه، انبار یا دادوستد می‌شده است.[3]

وجود تپه ایلوار (آق‌اسماعیل)، متعلق به دوره‌های پیش از تاریخ و اسلامی، که در سال ۱۳۸۲ به سبب اهمیت تاریخی با شماره ۱۱۱۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، نشان‌دهنده پیشینه تاریخی این محدوده است. همچنین، در وقف‌نامه‌ای مورخ ۱۰۳۴ قمری، سید لطیف بورکیائی پنج‌دانگ از قریه الوار، تمامی بورک، قریه آن‌طرف رودبار و نیمی از قریه حسن‌آباد را بر اولاد ذکور خود وقف کرده است.[4]

ایلوار در دوره قاجار یکی از روستاهای بلوک سدن‌رستاق ولایت استرآباد بود. این روستا در گزارش‌ها و سفرنامه‌های شماری از مأموران، جهانگردان و نویسندگان دوره قاجار، از جمله میرزا ابراهیم[5]، مکنزی[6]، ملگونف[7] و رابینو[8]، یاد شده است.

در گزارش نخبه سیفیه، متعلق به سال ۱۲۷۶ق، درباره این روستا آمده است که قریه الوار دارای ۸۰ خانوار و ۳۸۵ نفر جمعیت بوده است. بر پایه این گزارش، از مجموع جمعیت روستا، مرد زن‌دار ۸۰ نفر، زن شوهردار ۱۰۳ نفر، مرد بی‌زن ۴۳ نفر، زن بی‌شوهر ۲۲ نفر، پسر صغر ۶۹ نفر، دختر کبر ۲۲ نفر و دختر صغر ۴۶ نفر بوده‌اند.[9]

در کتابچه نفوس اهالی مملکت استرآباد، متعلق به سال ۱۲۹۶ق، درباره ایلوار چنین آمده است: «ایلوار اربابی و رعیتی است. مالکین آنجا سادات ساکن قریه و قریه چغرند. آب مشروب از رودخانه چغر است و ملک چغر و الوار جمعش یکی است.» بر پایه این گزارش، جمعیت ایلوار در آن زمان ۳۳۹ نفر بوده است.[10]

روستای الوار در دوره قاجار بارها در معرض ناامنی، یورش و غارت گروه‌های مهاجم از نواحی شمالی قرار گرفت. گزارش‌های تاریخی متعددی از این رویدادها در منابع دوره قاجار ثبت شده است.[11]

ساکنان ایلوار همگی مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند و به زبان تبری سخن می‌گویند. ایلوار در گذشته روستایی واحد بود، اما با عبور رودخانه‌ای از میان آن، دو بخش شرقی و غربی آن به‌تدریج از یکدیگر متمایز شدند و با نام‌های ایلوار پنج‌دانگه (بخش شرقی) و ایلوار یک‌دانگه (بخش غربی) شناخته شدند. بر پایه شواهد موجود، پیشینه این تقسیم‌بندی به حدود دوره پهلوی اول بازمی‌گردد.

ساکنان ایلوار همگی مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند و به زبان تبری سخن می‌گویند. ایلوار در گذشته روستایی واحد بود، اما با عبور رودخانه‌ای از میان آن، دو بخش شرقی و غربی آن به‌تدریج از یکدیگر متمایز شدند و با نام‌های ایلوار پنج‌دانگه (بخش شرقی) و ایلوار یک‌دانگه (بخش غربی) شناخته شدند. بر پایه شواهد موجود، پیشینه این تقسیم‌بندی به حدود دوره پهلوی اول بازمی‌گردد.

نامگذاری و شهرت ایلوار به ایلوار پنج‌دانگه و یک‌دانگه، ریشه در مالکیت زمین توسط اربابان و مالکین داشت که بخش شرقی به‌رغم داشتن جمعیت کمتر، دارای پنج‌دانگ و بخش غربی با وجود جمعیت بیشتر دارای یک‌دانگ بود.[12] با دیواره‌سازی رودخانه وسط روستا در سال‌های 1358، 1359 توسط فرماندار وقت کردکوی (حجت الاسلام محمدعلی روحانی فرد) تقسیم ایلوار به دو روستای پنج‌دانگه و یک‌دانگه  بیشتر شد و این روستا  کاملاً به دو روستای جدا تبدیل گردید. بافت سنتی هر دو روستا با اجرای طرح هادی و ساخت و سازهای جدید کاملاً تغییر یافته است.

اقتصاد روستای ایلوار پنج‌دانگه عمدتاً بر کشاورزی استوار است و بیشتر ساکنان آن به فعالیت‌های کشاورزی اشتغال دارند. اراضی زراعی این روستا، با وسعتی حدود ۳۸۰ هکتار، به کشت محصولاتی مانند گندم، کلزا، لوبیای روغنی، شالی و سایر محصولات زراعی اختصاص دارد.[13]

از مهم‌ترین نام‌های خانوادگی ساکنان روستای ایلوار پنج‌دانگه می‌توان به امیرلطیفی، قاسمعلی، مسگری، کریمی‌طالقانی، تازیکه، شهری‌نژاد، خطیری، هدایتی، حسام، کلاتی، رستمانی و حاجیلری اشاره کرد.

جمعیت روستای ایلوار پنج‌دانگه بر پایه نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن، در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵، به شرح زیر است:[14]

روستای ایلوار پنج‌دانگه دارای یک باب مسجد، فاطمیه و حمام عمومی است. ساکنان این روستا از خدمات دبستان و خانه بهداشت روستای ایلوار یک‌دانگه بهره‌مند می‌شوند. در جریان جنگ ایران و عراق، ۶ نفر از ساکنان ایلوار پنج‌دانگه جان خود را از دست دادند و در شمار شهیدان این روستا قرار گرفتند.