رامیان / شهرستان
راميان/شهرستان Ramian County
واقع در جنوب شرقي استان.
شهرستان راميان که در فاصله 54 درجه و 5/53 دقيقه تا 55 درجه و 4/14 دقيقه طول شرقي و بين 36 درجه و 6/46 دقيقه تا 37 درجه و7/8 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته، از شمال به شهرستانهاي گنبدکاووس، از جنوب به استان سمنان، از شرق به شهرستان آزادشهر و از غرب به شهرستان عليآباد محدود ميشود.
تا قبل از سال 1380، راميان يکي از بخشهاي شهرستان گنبدکاووس به شمار ميرفت. در 23 خردادماه 1380، شهرستان راميان به مرکزيت شهر راميان، از دو بخش مرکزي و فندرسک تأسيس شد.
اين شهرستان با وسعت 73/780 کيلومتر مربع، 82/3 درصد مساحت استان را دربرگرفته است. شهرستان راميان از نظر ناهمواري، به سه ناحيه دشتي، کوهپايهاي و کوهستاني تقسيم ميشود. ناحيه دشتي، داراي3/378 کيلومترمربع وسعت (5/48 درصد از مساحت شهرستان) است که عمده جمعيت، فعاليت و کانونهاي استقرار در اين ناحيه قرار دارند. ناحيه کوهپايهاي با 103کيلومترمربع وسعت (2/13 درصد از مساحت شهرستان)، تا ارتفاع500 متري را شامل ميشود و از زمينهاي کشاورزي، باغي و جنگلي پوشيده شده است. ناحيه کوهستاني، داراي ارتفاع بيش از 500متر و مساحت آن 4/299 کيلومترمربع (3/38 درصد از مساحت شهرستان) است. مهمترين ارتفاعات اين منطقه، النگ، قلعهموران، چخماقي، ليرم، يورت، گل گلي و کوهميان است. مناطق جنوبي راميان از نظر اقليمي، کوهستاني و مناطق شمالي داراي اقليم نيمه مرطوب ميباشد.
در عصر قاجار تا اوايل دوران پهلوي، اين ناحيه و بخشي از شهرستان امروز آزادشهر، به نام بلوک فندرسک خوانده ميشد. نخبه سيفيه به عنوان يکي از منابع قاجاري، در سال 1276ق، اين بلوک را با 12 آبادي و 2 مزرعه مسکوني، داراي 1470 خانوار و 7264 نفر جمعيت معرفي کرده است.
البته در برخي منابع ديگر قاجاري، از سه ناحيه فندرسک، کوهسار و راميان، به عنوان سه بلوک که جزو فندرسک بودند، با 42 روستا و 7916 نفر جمعيت نام برده شده است.
در سال 1316ش، بلوک فندرسک به بخش راميان تبديل شد. در سال1333، راميان و در سال 1341 خانببين به شهر تبديل شدند. اين بخش تا سال 1342، به عنوان يکي از بخشهاي شهرستان گرگان محسوب ميشد. از اين سال به بعد، بخش راميان به حوزهي شهرستان دشتگرگان منتقل شد. وضعيت اين بخش در عصر پهلوي اين گونه بيان شده است: «در خاورکتول و باختر بخش مينودشت واقع و از طرف شمال به دشت گرگان و از جنوب به خط الرأس سلسله کوههاي البرز محدود است. قسمت شمالي اين بخش، دشت و هواي آن، مرطوب و معتدل و محصول عمدهي آن، پنبه، برنج، توتون، گندم و هندوانه است. قسمت جنوبي آن، کوهستاني با آب و هواي سرد و بيشترين محصولات آن، غلات، حبوبات و لبنيات است و از سه دهستان راميان، فندرسک و قانچي تشکيل شده و قسمتهاي کوهستاني آن مخصوصاً محصور از جنگل و چندين نهر از ميان آن جاري است که همه آن شعباتي از رود گرگان ميباشند. اراضي اين سه دهستان، به ويژه در دشت و جلگه مزروعي بوده است. شغل عمده مردان، زراعت، گلهداري و چوبتراشي است. زنان به صنايع دستي مانند بافتن انواع پارچههاي ابريشمي و نخي مشغولند.»
با تبديل روستاي دلند به شهر در مهرماه 1374، راميان داراي سه شهر شد. در نهايت، بر اساس مصوبه هيأت وزيران در 16 خرداد 1380، با تغييراتي که در ساختار تقسيمات کشوري اين بخش به وجود آمد، با تأسيس بخش فندرسک، شهرستان راميان با دو بخش مرکزي به مرکزيت شهر راميان و بخش فندرسک به مرکزيت شهر خانببين، تأسيس و از شهرستان گنبدکاووس جدا شد.
در گزارش سرشماري نفوس و مسکن سال1390ش، شهرستان راميان شامل دو بخش مرکزي به مرکزيت شهر راميان و بخش فندرسک به مرکزيت شهر خانببين، سه شهر راميان، دلند و خانببين، چهار دهستان دلند به مرکزيت دلند، قلعه ميران به مرکزيت باقرآباد، فندرسک شمالي به مرکزيت سعدآباد فندرسك و فندرسک جنوبي به مرکزيت دارکلاته، 62 آبادي مسکوني و 6 آبادي خالي از سکنه بوده است. اما در مرداد ماه همين سال، روستاي تاتار عليا از توابع دهستان دلند هم به شهر تبديل شد و تعداد شهرهاي اين شهرستان به 4شهر رسيد.
در اين سال، شهرستان راميان داراي 23618 خانوار و 85324 نفر جمعيت بود که 42398 نفر آنان مرد و 42926 نفر زن بودند. از اين آمار، 8753 خانوار با جمعيت 31262 نفر در نقاط شهري و 14865 خانوار با جمعيت 54062 نفر در نقاط روستايي ساکن بودند.
آمار جمعيتي بخشها، دهستانها و روستاهاي اين شهرستان به شرح زير است:
نام/ خانوار/ جمعيت
شهرستان راميان/23598/85324
بخش فندرسك/10138/36390
شهرخان ببين/3098/11007
دهستان فندرسك جنوبي/4897/17858
روستاي جعفرآبادنامتلو/271/972
روستاي اماميه/99/354
روستاي بلوچ آبادمشو/294/1199
روستاي شفيع آباد/353/1160
روستاي شيرآباد/313/1039
روستاي حسين آبادسيستاني ها/173/615
روستاي حسين آبادتپه سري/129/443
روستاي داركلاته/599/1934
روستاي مشو/43/151
روستاي گردايش بلوچ آباد/897/3449
روستاي نقي آباد/195/658
روستاي رضاآباد/718/2893
روستاي مازياران/217/701
روستاي بلوچ آباد/596/2290
دهستان فندرسك شمالي/2143/7525
روستاي لاله باغ/291/976
روستاي ارازگل/409/1556
روستاي سلمان فارسي/60/227
روستاي ني تپه/379/1350
روستاي سعدآبادفندرسك/689/2304
روستاي سنگستان/127/420
روستاي ازداري/57/216
روستاي محمدآباد/61/225
روستاي همت آباد/35/131
روستاي چقر/35/120
بخشمركزي13480/48934
شهر راميان/3408/12263
شهر دلند/2247/7992
دهستان دلند/6972/25660
روستاي تاتارسفلي/490/2033
روستاي سازمان ميانكاله (مزرعه منتظري)/133/535
روستاي حسين آباد قرباني/103/455
روستاي سازمان حاج سيد/33/127
روستاي اسلام آبادعليا/83/321
روستاي اسلام آبادسفلي/90/398
روستاي توحيدآباد/35/170
روستاي سازمان سيداحمدخميني/74/250
روستاي شهيد چمران/31/110
روستاي كلو/212/749
روستاي ابه حاجي نظر/27/99
روستاي فجر(مزرعه اشرفيون )/103/351
روستاي تاتارعليا/1299/4785
روستاي اوخلي بالا/98/373
روستاي اوخلي پايين/97/347
روستاي اوخلي فروگاه فرهناك/102/353
روستاي دريا/48/207
روستاي توران فارس/796/2610
روستاي توران ترك/311/1182
روستاي چاله پلرز/57/212
روستاي قره قاچ/558/2128
روستاي ناركلاته/179/710
روستاي الله آباد/45/186
روستاي سفيدچشمه/136/473
روستاي گلند/636/2265
روستاي زينب آباد/1122/3956
روستاي سرتپه/74/275
دهستان قلعه ميران/853/3019
روستاي الهادي/22/67
روستاي باقرآباد/76/254
روستاي پاقلعه/36/103
روستاي پل آرام/4/13
روستاي رجن/12/40
روستاي رضي/40/123
روستاي سيدكلاته/41/139
روستاي قورچاي/92/324
روستاي شش آب/24/79
روستاي جوزچال/22/66
روستاي كشكك/229/858
روستاي مزرعه نعيم آباد/11/12
روستاي ملچ آرام/21/27
روستاي ويرو/223/914
شغل بيشتر مردم اين شهرستان، کشاورزي و دامداري است. در سال 1391، 28683 هکتار از زمينهاي اين شهرستان زير کشت رفته بود، 25825 هکتار آن به صورت آبي و 2858 هکتار به صورت ديم.
اين شهرستان در توليد محصولاتي همچون سويا، مقام پنجم، گندم و برنج، رتبه هفتم، جو و پنبه جايگاه هشتم را در بين شهرستانهاي استان به خود اختصاص داده است.
سطح زير کشت محصولات باغي اين شهرستان در سال 90-1389، معادل 4632 هکتار و ميزان توليد باغي اين شهرستان، 49277 تن بود که در بين 14 شهرستان استان، مقام دوم را به خود اختصاص داده بود.
آب آشاميدني، کشاورزي و صنعتي شهرستان راميان، از طريق 700 حلقه چاه عميق و 1208 حلقه چاه کمعمق، 9 رشته قنات فعال (8 رشته دائمي و يک رشته فصلي) و 1012 دهنه چشمه تأمين ميشود. اين شهرستان از نظر تعداد چاه عميق و کمعمق و قناتهاي فعال و چشمه، رتبه چهارم را در بين ساير شهرستانهاي استان به خود اختصاص داده است.
کل توليدات دامي شهرستان راميان در سال 1389، معادل 7/32440 تن بوده که اين ميزان توليد، 6/5 درصد از کل توليدات دامي استان را شامل شده و از نظر محصولات دامي، در مقام هشتم قرار گرفته است. شهرستان راميان با توليد 1216 تن گوشت قرمز (برابر 4/4 درصد از توليد گوشت قرمز استان) در مقام نهم، 16978 تن شير (برابر 4 درصد از توليد شير استان) در مقام دهم، 8458 تن گوشت سفيد (مرغ) (برابر 7/7 درصد توليد گوشت سفيد استان) در مقام پنجم، 5583 تن تخممرغ (برابر 8/22 درصد توليد تخم مرغ استان) در مقام اول قرار گرفته است. همچنين با توليد 30630 کيلوگرم عسل، در بين ساير شهرستانهاي استان، مقام دوم را به خود اختصاص داده است.
شهرستان راميان داراي 17 شرکت فرش صنعتي و 2 شرکت فرش دستبافت است.
اين شهرستان تا پايان سال 1389، داراي 6 معدن زغالسنگ بوده که اين معادن، 17 درصد تعداد معادن استان را شامل ميشوند. شهرستان راميان از نظر تعداد معادن، در مقام سوم قرار گرفته است.
وجود آثار فراوان تاريخي در اين شهرستان، از سابقه ديرينه آن حکايت ميکند. در اين منطقه، 38 اثر تاريخي داراي ثبت ملي هستند که با سابقهترين آنها عبارتند از: ايشانتپه، مربوط به هزاره يکم پيش از ميلاد (شماره ثبت 12257، تاريخ 30/4/1384) بوراقتپه، مربوط به هزاره يکم پيش از ميلاد (شماره ثبت 13448- تاريخ ثبت 6/7/1384)، پلوتپه، مربوط به هزارهي اول پيش از ميلاد (شماره ثبت 13435- تاريخ ثبت 6/7/1384) و تپه اشرفيون مربوط به هزارهي اول پيش از ميلاد (شماره ثبت 12251- تاريخ ثبت 30/4/1384) که همگي در دهستان دلند قرار گرفتهاند.
مهمترين بناهاي تاريخي اين شهرستان عبارتند از: قلعه محمود (دوره تاريخي)، قلعه نور، قلعهموران (دوره اسلامي)، قلعه کافر، قلعه تيرسنگ، قلعه اميرخان، سد تاتار سفلي، مدرسه علميه سعديه، حمام تاريخي، بقعه الهادي و 73 تپه تاريخي.
ساير امکانات خدماتي راميان عبارتند از: 8 کتابخانه عمومي، 2 کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان، 145 مسجد و 53 تکيه، زينبيه، حسينيه، 2 آموزشگاه استثنايي، 32 آموزشگاه دوره آمادگي، 63 آموزشگاه دوره ابتدايي، 38 آموزشگاه دوره راهنمايي، 20 آموزشگاه دوره متوسطه، 6 آموزشگاه دوره پيش دانشگاهي، دو دانشگاه پيام نور و آزاد اسلامي.
…
منابع:
• اطلاعات جمعيتي آباديهاي استان گلستان بر اساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسکن 1390. (6/6/1392). مرکز آمار ايران. بازيابي از: www.amar.org.
• پورتال وزارت کشور. ليست تقسيمات کشوري. بازيابي از: http://portal2.moi.ir
• دانشنامه تاريخ معماري ايرانشهر. دسترسي از http://iranshahrpedia.ir
• ذبيحي، مسيح. (1363). گرگاننامه. تهران: بابک.
• رياحي، وحيد. (1389). جغرافيا. در: رحمتالله رجايي (تنظيم کننده)، گلستانه (مجموعه مقالات مربوط به سرزمين جرجان و استرآباد). گرگان: پيک ريحان.
• سازمان جهاد کشاورزي استان گلستان. (1390). گزارش اقتصادي، اجتماعي استان. گرگان: مؤلف.
• سالنامه آماري استان گلستان. (1390). گرگان: سازمان مديريت و برنامهريزي استان گلستان.
• سالنامه آماري استان گلستان. (1390). گرگان: اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعي استان گلستان.
• سالنامه آماري استان گلستان 1390. (سيدي). استانداري گلستان.
• سالنامه آماري استان گلستان. (1390). مرکز آمار ايران.
• قوانين. مرکز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي. بازيابي از: http://rc.majlis.ir
• قورخانچي، محمدعلي. (1360). نخبه سيفيه (چاپ اول). (به كوشش منصوره اتحاديه و سيروس سعدونديان). تهران: تاريخ ايران.
• گزارش اقتصادي، اجتماعي استان گلستان. (1391). استانداري گلستان. بازيابي از: http://golestanp.ir
• معاونت برنامهريزي استانداري گلستان. (1389). گزارش اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي شهرستان راميان. گرگان: مؤلف.
• معيني، اسدالله. (1344). جغرافيا و جغرافياي تاريخي گرگان و دشت. تهران: طبع کتاب.