شاه پسند

شاه پسند  Shahpasand

كوهی در شرق منطقه حفاظت شده جهان ‌نما.

اين کوه که در گويش محلي به آن چِکِل شاه ‏پسند نيز گفته مي‏شود، با ارتفاع 2271 متر، در مختصات جغرافيايي 54 درجه و 20 دقيقه طول شرقي و 36 درجه و 40 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. مسير رسيدن به اين کوه، از راه‎هاي کوهستاني شهرستان‌هاي گرگان و کردکوي امکان‏پذير است. شاه‏ پسند منطقه‎ای است بکر که مناظر و پديده‎هاي طبيعی، آثار تاريخي و معدن‎کاري قديمي دارد. مناظر و پديده‎هاي طبيعي آن شامل جنگل انبوه، قله‏ي صخره‎اي (چكل)، دره ي شاه‎پسند، چندين چشمه و يک غار که به غار شاه پسند معروف است. دامنه شمالي کوه، به دليل رطوبت بيشتر، پوشش گياهي انبوه دارد، ولي در قسمت جنوبي، حالت صخره‎اي، بيشتر نمايان است. چِکِل شاه‏پسند، به صورت کوه صخره‌اي مرتفعي از ميان جنگل‎هاي انبوه سر برافراشته است. جنس سنگ‌ها، آهک سفيد و کرمي رنگ متبلور، مربوط به سازند لار است که در دوره‏ي ژوراسيک از دوران دوم زمين‏شناسي به وجود آمده است.

آب و هواي منطقه، سرد و نيمه خشک است. بارندگي در محدوده‎ي جهان‏نما که در مجاورت چکل قرار دارد، 440 ميلي‌متر و دماي متوسط ساليانه، 6 تا 7 درجه سانتي‏گراد ثبت شده است. انواع گياهان درختي و بوته‌اي و گل‌ها در دامنه چکل مي‌رويند. قرقي، عقاب طلايي، شاهين، دارکوب، قرقاول، قمري، هدهد و پرندگان ديگري در محدوده‎ي چکل و اطراف آن زندگي مي‌کنند. انواع گوناگوني از پستانداران گوشتخوار و علفخوار، خزندگان، گونه‎هايي از حشرات و عنکبوتيان و جانوران ديگر در جنگل‎هاي شاه‎پسند وجود دارند. در حاشيه جنوبي چکل، غار شاه‏پسند قرار دارد که بسيار صعب العبور است. اين غار، طبيعي بوده و در سنگ‌هاي آهکي سازند لار که بسيار کارستيک هستند، ايجاد شده است.

در تپه‌هاي اطراف چکل شاه‏پسند، آثار و بقاياي زندگي انسان‌ها در زمان گذشته کاملاً مشهود است. از آثار قديمي آن، خانه‌هاي ساخته شده از ساروج است که قسمتي از کوه را دربرگرفته است. در 3 کيلومتري چکل، در محلي به نام بِنِه اَلَنگ، راه‌هاي قديمي، آب‌روها و يک چشمه وجود دارد. آثار و بقاياي لوله‎هاي سفالي در اين مسير ديده مي‎شود. احتمالاً آب اين چشمه به وسيله لوله‎هاي سفالي تا پايين کوه هدايت مي‌شد. در پاي کوه شاه‎پسند، استخر آب بزرگي وجود دارد که احتمال مي‎رود آب مصرفي افراد، در آن جمع مي‌شد و مورد استفاده قرار مي‎گرفت.

در سمت غرب چکل شاه‏ پسند، آثار حفاري در ديواره‌ي کوه ديده مي‎شود. اين آثار به طرف دره و تا عمق زياد ادامه پيدا کرده است. اسناد و مدارک قديمي وجود معدن کاوي در چکل شاه ‏پسند را تأييد مي‎کنند، از جمله خانيکوف در سال 1276ق از حدود 30 معدن در استرآباد ديدن کرد که يکي از آن‌ها، معدن سرب کوه شاه‏پسند در چهار فرسنگي جنوب غربي استرآباد بوده است. همچنين گريگوري ملگونف در سال 1285ق، نيز به اين معدن اشاره مي‎کند. مطالعات جديد انجام شده توسط سازمان زمين شناسي ايران نشان مي‌دهد که در کنتاکت بين آهک‎هاي لار و شيل‎هاي ژوراسيک، آثاري از ماده‏ي معدني آغشته به سرب ديده مي‎شود، ولي احتمالاً همه مواد معدني، استخراج و بهره‎برداري شده است.

منابع:

• شرکت مهندسي کاوش کانسار. (1381). پي جويي مواد معدني فلزي بر اساس آثاري شدادي در استان گلستان. تهران: سازمان زمين‌شناسي ايران.

• قائمي، رمضانعلي، و کيابي، بهرام. (1379). منطقه حفاظت شده جهان نما. تهران: انتشارات سازمان ‌محيط‌زيست.

• ملگونف، گريگوري والريانوويچ. (1376). كرانه‌هاي جنوبي درياي خزر يا استان هاي شمالي ايران (چاپ اول). (ترجمه اميرهوشنگ اميني). تهران: انتشارات كتاب‌سرا.

• نقشه توپوگرافي زيارت. [نقشه]. (1382). تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح.

• نقشه زمين‏شناسي گرگان. [نقشه]. (1369). (مقياس 1:250000). تهران: سازمان زمين‌شناسي ايران.