کلاله / شهرستان
کلاله / شهرستان Kalaleh County
شهرستانی در شمال شرقی استان.
شهرستان کلاله حداقل در 55 درجه و 6/18 دقیقه تا حداکثر 56 درجه و 4/1 دقیقه طولشرقی و بین حداقل 37 درجه و 4/19 دقیقه تا حداکثر 56، 37درجه و 6/47 دقیقه عرضشمالی واقع شده است. این شهرستان از شمال به مرزهای کشور ترکمنستان، از جنوب به محور پارک ملی گلستان و شهرستان گالیکش، از شرق به شهرستان مراوهتپه و از غرب به شهرستان گنبدکاووس محدود شده است.
این شهرستان با وسعت حدود 43/1752 کیلومتر مربع، بعد از شهرستانهای گنبدکاووس، گرگان و مراوهتپه، از نظر وسعت، رتبه چهارم را در بین شهرستانهای استان به خود اختصاص داده است. شهرستان کلاله در سال 1379، به مرکزیت شهر کلاله تأسیس و تا سال 1386، مراوهتپه بخشی از شهرستان کلاله بود که در این سال از آن جدا شد.
شهرستان کلاله دارای دو بخشِ مرکزی به مرکزیت شهر کلاله و بخش پیشکمر به مرکزیت زاوه است. این شهرستان دارای 6 دهستان و 128 پارچه آبادی است. بخش مرکزی کلاله شامل سه دهستان آقسو به مرکزیت روستای اجنسنگرلی، دهستان تمران به مرکزیت روستای تمر قرهقوزی سفلی و دهستان کنگور به مرکزیت روستای کنگور است. بخش پیشکمر این شهرستان از دو دهستان زاوهکوه به مرکزیت روستای گوگجه و دهستان عربداغ به مرکزیت روستای عزیزآباد تشکیل شده است. آمار جمعیتی بخشها، دهستانها و روستاهای این شهرستان به شرح زیر است:
نام خانوار جمعیت
شهرستان كلاله 28483 110473
بخش مركزي 21970 84064
شهركلاله 7306 27951
دهستان آق سو 4490 17342
روستاها
آيدرويش 557 2222
اجن يلي 228 887
قوجمز 633 2476
دهنه پرسوقويي 769 2733
چهارمازو 53 181
بلوك اجن 125 484
اجن سنگرلي 433 1615
صالح آبادچقرلي 489 1866
كاظم خوجه 378 1539
حاجي حسن 80 335
گونيلي 40 150
يكه قوزبالا 505 2069
يكه قوزپايين 200 785
دهستان تمران 4215 16400
روستاها
صوفيان 405 1562
قرهجه 68 245
تمرقره قوزي 1137 4141
يلي بدراق 375 1496
قرهتپه شيخ 56 233
دوجي 32 129
صوفي شيخ غراوي 380 1459
گينك ليك قره صحنه 24 92
مالاي شيخ گينك ليك 584 2287
صوفي شيخ داز 296 1304
صوفي شيخ 48 169
يارم تپه 200 774
قويجق 85 348
گچ سو بالا 143 538
گچ سو پايين 68 243
اوقچي كوچك 86 347
اوقچي بزرگ 179 804
چالجه 49 229
دهستان كنگور 5959 22371
روستاها
پيروز آباد 69 254
گركز 375 1363
زابلي محله قره شور 274 974
گاوميشلي 38 149
مجاور 53 211
امان خوجه 103 421
قره شور 221 802
سلمان فارسي 61 227
عاشورا 35 160
كنگور 396 1449
تگك امام عبداله 35 126
گرائيلي 38 144
بلال 50 189
ثاراله 90 340
انقلاب 28 113
وحدت 39 125
ابوذر 112 419
خوجه لر 290 979
همتآبادسيستانيها 63 224
قرقيز 96 368
خان بابااحمدي 17 79
بربرقلعه 281 978
شهرك جمهوري اسلامي 182 653
سدچمران 247 950
حسين فريد 144 527
مزرعه گرائيلي 33 136
دشتي 47 178
ايكي قد 19 62
باينال 322 1303
فتحآباد 74 286
حيدرآبادمحمدشير 309 1038
حاجي اشرفيان 65 231
صداقتي 13 40
حاجي رضائي 45 157
علي اسلامي 194 721
چمران 39 142
قربان شيخ 18 79
چقرشيرملي 156 609
قراول حاجي تاجي 236 916
طوقه 127 467
باراني 82 303
قنات شير ملي 44 154
كوسه 638 2745
چشمه نيل 86 324
خمبر آباد 62 211
شهيد بهشتي 13 45
بخشپيشكمر 6529 26409
دهستان زاوكوه 3086 11765
روستاها
قره آغاچ 380 1531
پاشائي 22 73
حاجي بيك سفلي 174 604
حاجي بيك عليا 193 799
ارازعلي شيخ 2 6
آق ياجي 123 451
كولي بايندر 139 564
گوكجه 370 1332
آشور محمدي 31 114
چروك پيشكمر 74 283
كسرپيشكمر 206 756
پيشكمر 1330 5104
زابل آباد 42 148
دهستان عرب داغ 3443 14644
روستاها
كروك چوتور 71 323
ياساقلق 158 660
عزيزآباد 428 1752
قرنگي جنگل 157 857
قره يسربالا 53 249
قره يسرپايين 149 530
قدونه عليا 196 873
قدونه سفلي 195 820
زاوبالا 140 543
زاوپايين 123 471
توتلي تمك 52 180
خوجه ياپاقي 172 607
گرگاندوز 63 218
ارجنلي 262 1201
كورلر 124 480
سواربالا 78 331
سوارپایين 140 571
دومانلي 91 385
سواروسط 35 163
يل چشمه جديد 105 470
يل چشمه سفلي 290 1396
يل چشمه عليا 285 1270
چيشت خوجه لر 52 210
قايراق داشلي 24 84
آب و هوای شهرستان کلاله، سرد و نیمهخشک و بیشترین میزان بارندگی در فروردین ماه است. از نظر طبیعی، شهرستان گرگان دارای دو بخش کوهستانی و دشت است.
کل عرصه جنگلی این شهرستان، 30713 هکتار و دارای پوشش جنگلی (درخت بلوط، ممرز و درخت آزاد) است.
مناطق کوهستانی شهرستان کلاله در شمال این شهرستان واقع شده و حدود 30 درصد وسعت خاک آن را دربرگرفته است.
مساحت مراتع این شهرستان در حدود 50000 هکتار و 60 درصد خاک شهرستان را به خود اختصاص داده است. حدود 2967 هکتار از زمینهای شهرستان کلاله با انواع درختان زیتون، گردو، فندوق و... در دو طرح زمینهای شیبدار و طرح طوبی (کاشت زیتون در زمینهای شیبدار) درختکاری شده است.
مردم شهرستان کلاله، مسلمان و دارای مذهب سنی و شیعه و بیشتر آنها، ترکمن هستند و به زبان ترکمنی صحبت میکنند. 62 درصد جمعیت اين شهرستان را ترکمنها (بیشتر از طایفه گوگلان)، 31 درصد سیستانیها، 7 درصد آذریها، شاهرودیها، کاشمریها، خراسانیها، سبزواریها و افغانها تشکیل میدهند.
براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385، جمعیت شهرستان کلاله 53261 نفر بوده است. طبق آخرین برنامه آماری 1390، جمعیت این شهرستان چنین گزارش شده است:
کل جمعیت/ 110473، جمعیت زن/ 5452، جمعیت مرد/ 5021، جمعیت روستانشین/ 82522، جمعیت شهرنشین/ 27951، جمعیت کل خانوار/ 28499، جمعیت خانوار شهری/ 7306، جمعیت خانوار روستایی/ 21193.
در سال 1349ش، زلزلهای با وسعت حدود 2000 کیلومترمربع به وقوع پیوست و به 56 آبادی خسارت وارد کرد، 178 نفر جان خود را از دست دادند و 1755 واحد مسکونی از بین رفت. سیل مردادماه 1380 و 1381ش، صدمات جانی و مالی زیادی به این شهرستان وارد کرد، از جمله 17 روستای این شهرستان را کاملاً از بین برد. مرکز این سیلها، جلگه قره بالخان بوده است.
وجود سد گلستان به عنوان یک قابلیت توسعه کشاورزی در این شهرستان و شهرستانهای مجاور، در بهبود وضعیت کشاورزی منطقه دارای اهمیت است. در شهرستان کلاله، محصولات گندم، جو، شلتوک شالی، ذرت دانهای، ماش، سویا، پنبه، زیره، کنجد، کلزا و آفتابگردان کشت میشود.
شهرستان کلاله دارای 2 ناحیه صنعتی دهنه و کلاله است. ناحیه صنعتی دهنه با مساحت 10 هکتار در سال 1378، آغاز به کار کرد و تا سال 1389، تنها 9 واحد صنعتی در آن مشغول فعالیت بودند. واحد صنعتی کلاله نیز در زمینی به مساحت 42 هکتار در سال 1386، کار خود را شروع کرد.
دو معدن صدف، کورههای آجرپزی، چندین سنگشکن و واحدهای پرورش دام و طیور نیز از مراکز اقتصادی این شهرستان به شمار میروند.
منابع تأمین آب شهرستان کلاله، 4 حلقه چاه مشغول و 2 حلقه چاه در دست اجرا و یک دهنه چشمه است.
صنایع دستی این شهرستان به تبعیت از قوم ترکمن است. قالیبافی ترکمن، پلاسبافی، سوزندوزی ترکمن، نمدمالی، حصیربافی، زیورآلات زنان ترکمن، موسیقی محلی و ... از صنایع دستی رایج در بین اقوام ترکمن ساکن کلاله است.
مهمترین بناهای تاریخی کلاله عبارتند از: بقعه خالد نبی، بقعه اولیا (در دوره اسلامی)، قلعه یکهچنار، قلاع خدر آقا، قلعه جیق چروک (در دوره اسلامی)، مدرسه کریمایشان، امامزاده عبدالله، آثار سدی از دوران ساسانی.
فرودگاه کلاله در زمینی به وسعت حدود 315 هکتار در سه کیلومتری غرب شهر کلاله قرار گرفته و دارای باند پروازی به طول 2217 و عرض 30متر و شانه آسفالته 5/7 متر است.
منابع:
• سالنامه آماری استان گلستان 1390. (سيدي). استانداري گلستان.
• سالنامه آماری استان گلستان 1385. (1386). گرگان: معاونت برنامهريزي استانداري گلستان.
• ستوده، منوچهر. (1377). از آستارا تا استارباد (جلد 5). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
• سیمای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی کلاله. (1387-1385). گرگان: استانداری گلستان.
• واحد عمران و برنامهریزی فرمانداری کلاله. (1387). گزارش جامع عملکرد دولت نهم (شهرستان کلاله).