گالیکش / شهر

گالیکش / شهر    Galikesh City
 

مرکز شهرستان گالیکش.
شهر گالیکش در موقعیت جغرافیایی 55 درجه، 26 دقیقه و 9 ثانیه طول شرقی و 37 درجه، 16 دقیقه و 17 ثانیه عرض شمالی واقع شده و ارتفاع نسبی آن نسبت به دریا، حدود 200 متر است. فاصله این شهر با مرکز استان، تقريباً 107 کیلومتر مي‌باشد.
گالیکش، از ترکیب دو واژه‌ی محلی «گالی» و «کش» تشکیل شده است. گالی به چند معنی آمده است:
1. ساقه گیاهی مردابی، که بیشتر برای پوشش بام منازل استفاده می‌شد و شباهت بسیاری به نی دارد.
2. خرده کاه.
3. شکستن استخوان دست و پا. نوعی ارزن، کناره گیری، آواز بلند، غلت زدن، فریب و ... .
در گذشته، مردم گالیکش، پشت بام منازل خود را با گاله پوشش می‌دادند و چون این گیاه را از محل رویش تا منازل خود می‌کشیدند، به اهالی این شهر، «گالیکشی» می‌گفتند و در نهایت این شهر «گالیکش» نام‌گذاری شد.
شهر گالیکش کمتر از 100 سال قدمت دارد. تعدادی از ساکنان روستای فارسیان فرنگ (حدود 25 کیلومتری جنوب گالیکش کنونی) از محل زندگی خود به مکانی به نام روستای سرچشمه (حدود 3کیلومتری گالیکش) مهاجرت کردند. پس از گذشت چند سال، آب چشمه‌های روستای سرچشمه خشک شد و ساکنین به گالیکش کنونی آمدند. با گذر زمان و با شروع حاکمیت محمدرضاشاه پهلوی، تعداد زیادی از اهالی روستای فارسیان به این منطقه کوچ کردند که موجب شد گالیکش از حالت قشلاقی به شکل روستا درآید.
طبق مصوبه مورخ 1368 هیأت وزیران، گالیکش به مرکز دهستان از توابع شهرستان مینودشت تبدیل شد. در فروردین ماه 1369، گالیکش به بخش گالیکش و در تیرماه 1389، این بخش به مرکزیت شهر گالیکش و به شهرستان ارتقا یافت.

جمعیت شهر گالیکش از سال 1390-1329

ساکنین اولیه این شهر را خاندان‌های خسروی، رنگریز، ملکان و صباغان (صباغیان) تشکیل داده‌اند.
شهر گالیکش 94/34 درصد کل جمعیت شهرستان را به خود اختصاص داده است، یعنی حدود یک سوم کل جمعیت شهرستان در این شهر سکونت دارند. ساختار جمعیتی گاليكش را بومیان به همراه مهاجرانی تشکیل داده‌اند که از نقاط مختلف ایران به این شهر آمده‌اند و شامل سیستانی، بلوچ، خراسانی، شاهرودی، کرد، قزلباش، ترک و ترکمن هستند. مردم این شهر به زبان فارسی صحبت می‌کنند. اغلب آن‌ها، پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند. همچنین پیروان اهل سنت (مذهب حنفی) نیز در این شهر سکونت دارند.
هر چند شهر گالیکش دارای پیشینه تاریخی چندانی نیست، ولی سابقه استقرار انسان در شهرستان گالیکش به هزاره‌ی پنجم پیش از میلاد، یعنی حدود 7000 سال قبل می‌رسد. وجود تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی فراوان در این ناحیه، گواه این مدعاست، چنانچه تپه‌های تخته‏گل و حاجی قلندر در حوالی شهر گالیکش، مربوط به هزاره‌ی پنجم پیش از میلاد هستند.
شغل اغلب ساکنین این شهر، کشاورزی و در مرحله‌ی بعد، دامداری و امور خدماتی و صنایع کوچک است. نظام اقتصادی این شهر بر پایه‌ی کشاورزی بنا شده است. زمین‌های کشاورزی در اطراف این شهر به واسطه‌ی رودهای کوچک، از جمله رودخانه علی‌برده (قلی‌تپه)، اوغان، پاسنگ، به همراه چاه‌های عمیق، آبیاری می‌شوند. محصولات کشاورزی این شهر اغلب گندم، جو، سویا، لوبیا روغنی، گلزا، پنبه و ... است. آب آشامیدنی مردم شهر گالیکش از طریق 6 حلقه چاه و سه مخزن آب تأمین می‌شود. صنایع دستی شاخص و برجسته در این شهر به چشم نمی‌خورد، ولی به صورت بسیار اندک، نوغانداری، ابریشم‌بافی، قالی‌بافی و سوزن‌دوزی انجام می‌شود. بازار هفتگی این شهر در روز جمعه دایر است.
امکانات این شهر عبارتند از: دو مرکز آموزش عالی (دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد)، 24 باب مدرسه، 2مدرسه استثنایی، یک کتابخانه عمومی، 6 مسجد، سالن ورزشی، یک استادیوم فوتبال و دو درمانگاه دولتی.
اداره آموزش و پرورش اين شهر در سال 1372 و اداره تربیت بدنی در سال 1378، فعالیت خود را آغاز کردند.
یکی از رخدادهای مهم این شهر، واقعه 12دی ماه 1357 است. در این روز، در پی بازگشت مردمی که از شهرهای گنبدکاووس و مینودشت برای حمایت از انقلاب به گالیکش آمده بودند، با تیراندازی مأموران ژاندارمری و شهربانی مواجه شدند که در نتیجه، 7تن کشته و 25نفر زخمی شدند.

منابع:
• بخشداري گاليكش. (1385). گزارش مکتوب. [بی جا]: [بی نا] .
• سالنامه آماری استان گلستان 1390. استانداري گلستان.
• فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور (جلد 18). (1370). تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
• معین، محمد. (1382). فرهنگ فارسی معین (جلد 3). تهران: زرين: نگارستان كتاب.
• نصری‌اشرافی، جهانگیر. (1381). فرهنگ واژگان تبری با همانندي‌هاي مازندراني، استاربادي، گيلكي و قصراني (جلد 4). تهران: احیاء كتاب.
• نوری، مصطفی، و سرایلو، اشرف. (1385). انقلاب اسلامی در گرگان و دشت. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.