محمدتقی استرآبادی
محمدتقی استرآبادی
Mohammad-Taghi Estarabadi
متکلم و فیلسوف قرن یازدهم قمری.
از شرح حال محمدتقی استرآبادی اطلاعی در دست نیست. وی از معاصرین شیخ حر عاملی و نام پدرش عبدالوهاب بود.
امل الامل دربارهی محمدتقی استرآبادی نيز چنین مینویسد: «محمدتقی استرآبادی، فاضلی متکلم و جلیل القدر و شاعری توانا میباشد. وي صاحب کتابی به نام «شرح فصوص فارابی» به زبان فارسی است که نتوانست آن را به پایان برساند و نیز صاحب رسالهای در علم اخلاق و چند اثر دیگر میباشد. سرانجام وی در سال 1058ق درگذشت.»
بعدها مورخین و رجال نویسانی همچون شیخ عباس قمی در کتاب «الفوائد الرضویه» و آقابزرگ تهرانی در کتاب «الذریعه»، همان عبارات شیخ حرعاملی را آوردهاند. میرزا محمدعلی کشمیری، عبارات شیخ حر عاملی را آورده و افزون برآن، دربارهي تاریخ تولد و درگذشت وی مینویسد: «برخی گفتهاند محمدتقی بن عبدالوهاب استرآبادی در سال 1037قمری متولد شده و در سال 1110قمری فوت شده است، بنابراین عمر وی هفتاد و سه سال بوده است.»
چنان که از عبارات شیخ حر عاملی دانسته میشود، محمدتقی استرآبادی صاحب دو کتاب، یکی در علم اخلاق و دیگری «شرح فصوص فارابی» بوده است. از نخستین اثر وي اطلاعی در دست نیست، اما نسخههاي خطي کتاب شرح فصوص الحکمه در مدرسهی سپهسالار تهران، دانشکده الهیات تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابخانه آستان قدس رضوی و ... موجود است.
محمدتقی استرآبادی، نگارش این کتاب را به درخواست دوستانش در رمضان سال 1056ق آغاز کرد و چون دو سال بعد، یعنی در سال 1058ق درگذشت، نتوانست این شرح را به پایان برساند. وی در آغاز شرح خود میگوید: کتاب فصوص الحکمه منسوب به ابونصر فارابی است و بسیاری از دانشمندان آن را نوشتهي فارابی نمیدانند. همچنین میگوید: به هنگام نگارش شرح مزبور، جز كتاب الهیات شفا و چند رسالهي دیگر از گذشتگان و رسالهای از رسالهي فصوص، اثر دیگری در اختیار نداشته است. استرآبادی شرح خود را با پنج گفتار آغاز میکند و پس از آن، به شرح فصوصالحکمه میپردازد. وی در اینباره میگوید: «چون این کتاب نگینی چند بود متفرق و آن خاتمی چند بایستی تا نگین در آن خاتم قرار گیرد، لاجرم گفتاری چند در اول نوشتن گرفت به منزلهي مدخل کتاب و پس از آن آغاز نمود در شرح سخنان معلم ثانی ابونصر فارابی به قدر طاقت.»
از ویژگیهای مهم این اثر آن است که به زبان فارسی بوده و شرح، جدا از متن آمده است. به عبارتی دیگر، شرح آمیخته با متن نیست.
کتاب شرح فصوصالحکمه محمدتقی استرآبادی، به کوشش محمدتقی دانشپژوه در سال 1358ش، در 380 صفحه، همراه با دو مقاله از خلیل جِرّ، استاد دانشسرای عالی ادبیات بیروت و س. پینس با ترجمهي ابوالقاسم پورحسینی به چاپ رسیده است.
منابع:
• آقابزرگ طهراني، محمدمحسن. (1360ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه (جلد 13). طهران: مطبعه مجلس الشوری.
• استرآبادی، محمدتقی. (1358). شرح فصوص الحکمه. (به کوشش محمدتقی دانشپژوه). تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
• حرعاملی، محمدبن الحسن. (1362). املآلامل (جلد 2). (تحقیق سیداحمدحسینی). قم: دارالکتب اسلامی.
• قمی، شیخعباس. [بیتا]. فوائد الرضویه (جلد اول و 2). [بیجا]: مرکزی.
• کشمیری، میرزا محمدعلی. [بیتا]. نجوم السماء فی تراجم العلماء. قم: منشورت مکتبه بصیرتی.