نومل
نومل Nomal
روستایی در دهستان استرآباد جنوبی بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در ده کیلومتری جنوب شرق مرکز استان گلستان و در نقطهی 28ً 47َ °36 عرض و 27ً 32َ °54 طول جغرافیایی و در ارتفاع 282 متری از سطح دریا واقع شده است.[1]
نومل از شمال به اراضی روستای نصرآباد و شهر جلین و از قسمتهای جنوبی، شرقی و غربی به مناطق جنگلی و ارتفاعات جنوب دشت گرگان منتهی میشود.
بر طبق گفتههای مردم روستا در زمانهای گذشته، در جنگلهای اطراف نُه آبادی وجود داشت که با گذر زمان خالی از سکنه شدند و تمامی ساکنان این نُه آبادی، در مکان کنونی روستای «نومل» ساکن شدند و از همین روی آن را «نُه محل» نامیدند که به تدریج به «نومل» تبدیل شد.[2]
در نواحی جنگلی جنوب این روستا چند قبرستان با سنگ قبرهای قدیمی دیده شده است و همین موضوع میتواند شاهدی بر قدمت سکونت در این منطقه باشد.
همچنین تپهای به نام «سردروازه» در شمال شرقی روستای نومل وجود دارد که پیشینهی آن به دوران ساسانیان و اسلامی برمیگردد. مردم محلی این تپه را به نام قلعه تپه میشناسند. این اثر سال 1397ش، با شمارهی 32149 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[3]
در وقفنامهای که تاریخ نگارش آن به سال 1090 میرسد امیرعلی المفضل الخادم الحسینی الاسترآبادی، یک نصف شایع از قریه نومل را بر اولاد ذکور خود وقف کرد. این وقفنامه قدیمیترین سندی است نام این روستا را آورده است. [4]
ملگونف جهانگرد روس سال 1277ق، به شمال ایران سفر کرد. او «نومل» را به عنوان یکی از روستاهای بلوک استرآباد رستاق نام برده است.[5]
رابینو نمایندهی دولت بریتانیا سال 1288 به استرآباد سفر کرد و «نومل» را یک آبادی در بلوک استرآباد رستاق، ولایت استرآباد به شمار آورده است. [6]
میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران میان سالهای 1276ـ 1277ق، «نومل» را به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم یعنی استرآباد رستاق بر شمرده است.[7] همچنین مکنزی مامور دولت انگلیس نیز «نومل» را در فهرست روستاهای بلوک استرآباد رستاق نام میبرد.[8]
جمعیت روستا در سال 1276ق، 25 خانوار و 119 نفر بود. ترکیب جمعیت «نومل» به این شرح ثبت شده است: مرد زندار 25 نفر، زن شوهردار 26 نفر، مرد بیزن 12 نفر، زن بیشوهر 5 نفر، پسر صغیر 26 نفر، دختر کبیر 12 نفر، دختر صغیر 13 نفر.[9]
وضعیت این روستا در گزارش سال 1296 ق، اینگونه است: «نومل- آب مشروب از رودبار است. اربابی از مال سادات میرکریمی شهر و ورثه رفیع خان تعداد نفوس آن 37 نفر است».[10]
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل دورهی پهلوی اول منتشر شد، این آبادی از روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 300 سکنه معرفی شده است. مذهب اهالی تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی همچون برنج، غلات و لبنیات در روستا تولید میشد. رودخانه جوزولی منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به پارچه بافتن پارچههای ابریشمی، نخی و کرباس مشغول بودند.[11]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[12]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
580 |
|
1345 |
127 |
757 |
|
1355 |
159 |
877 |
|
1365 |
198 |
1166 |
|
1375 |
254 |
1322 |
|
1385 |
354 |
1329 |
|
1390 |
400 |
1338 |
|
1395 |
404 |
1286 |
روستا در ناحیهای جنگلی و در پایین دامنهی ارتفاعات جنوب دشت گرگان قرار دارد.
بیشتر خانههای روستا، در سالهای اخیر بازسازی شدند. بیشترین سهم توسعهی روستا از سمت شمالی و جنوبی بوده است. نومل در بین اهالی به دو بخش بالامحله (جنوب روستا)، پایین محله (شمال روستا) و «پشت وال» شرق روستا تقسیم میشود.
روستاییان به زبان فارسی و با گویش ویژهی خود صحبت میکنند. مسلمان و شیعه مذهب هستند. پیشهی اغلب ساکنان کشاورزی است و بخش محدوی به دامداری و کار در مراکز صنعتی و اداری اشتغال دارند. نزدیک به 150 هکتار زمین کشاورزی در روستا موجود است. گندم، نخود و باقلا از محصولات کشاورزی این روستاست. درختان انار و مرکبات در باغهای روستا کاشته میشود.
فغانی، قندهاری و مرزبانی از نامهای خانوادگی شناختهشدهی روستای نومل است. ریشهی تعدادی از خانوادههای ساکن در این روستا به مجن در استان سمنان میرسد.
نومل از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جادهی آسفالت و تلفن بهرهمند است. خانهی بهداشت، دبستان، دبیرستان متوسطهی اول، دو مسجد و یک حسینیه در این روستا بنا شده است.
سد خاکی کوثر با حجم مخزن هفت میلیون متر مکعب که بر روی رودخانه گرمابدشت ساخته شده است[13]، در یک کیلومتری شمال شرقی این روستا قرار دارد. همچنین وجود چندین آبشار طبیعی در دل جنگلهای جنوب غربی روستا که به «چهلگیسو» معروف است و مناظر طبیعی و جنگلی و چشمه سارها، این آبادی را به تفرجگاهی برای مردم گرگان و روستاهای اطراف تبدیل کرده، به طوری که در سالهای اخیر افرادی در این روستا برای خوش نشینی و گذراندن تعطیلات، اقدام به ساخت خانه کردهاند.
اراضی کشاورزی، جنگلی و مراتع اطراف روستا اسامی خاص خود را دارد. اهالی به اراضی شمال شرقی «نُر» و «عباسآباد»، اراضی شمال «سرخآبی»، «شترصحرا»، «آلویی» و «خراب للما؟» اراضی غرب، «سیاه وال» و «میان سو» و «قلعه تپه» میگویند.[14]
مردم این روستا در حوادث تاریخ انقلاب اسلامی نقش داشتند. قربانعلی قندهاری نمایندهی دورههای پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی از حوزهی انتخابیهی گرگان و آققلا که در حادثه سقوط هواپیمای یاک40 کشته شد، اهل این روستا بود. همچنین 8 نفر از جوانان این روستا در دوران جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2].فغان نوملی،(23/5/1401).
[3]. اداره کل میراث فرهنگی گلستان فهرست آثار ثبت ملی.
[4]. ذبیحی، ستوده، (بی تا)، ص354.
[5]. ملگونف.(1376)، ص 147.
[6].رابینو، (1365)، ص194.
[7]. میرزا ابراهیم، (1355)، ص55.
[8]. مکنزی، (1359)، ص184.
[9]. قورخانچی، (1360)، ص122.
[10]. ذبیحی، (1363)، ص257.
[11]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص311.
[12]. مرکز آمار ایران.
[13]. شرکت آب منطقه ای گلستان.
[14].قلینژاد، (1400).
منابع:
- اداره کل میراث فرهنگی گلستان. فهرست آثار ثبت ملی.
- ذبیحی، مسیح. ستوده منوچهر. (بیتا). از آستارا تا استاربار( جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 720ص.
- ذبیحی، مسیح. (1363). گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.
- رابینو،هـ ل.(1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
- سازمان نقشه برداری کشور. پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- شرکت آب منطقه ای گلستان. قابل دسترسی در: http://www.gsrw.ir/st/47
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- مرکز دانشنامه گلستان. (1401). گفت و گو با علی فغاننوملی (دهیار روستای نومل). (23/5).
- قورخانچی،محمد علی.( 1360) نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
- مکنزی، چارلز فرانسیس. (1359). سفرنامه شمال. به کوشش: منصوره اتحادیه. تهران: نشر گستره. 218ص.
- ملگونف، گریگوری. (1376). کرانههای جنوبی دریای خزر. ترجمه: امیر هوشنگ امینی. تهران: کتاب سرا.390ص.
- میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.