دیگلی داش
ديگليداش / Diklidāš
روستایی واقع در دهستان مراوهتپه، بخش مرکزی، شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در فاصله ۲۲ کیلومتری جنوبغربی شهر مراوهتپه قرار دارد و در مختصات جغرافیایی 12ً 49َ °37 عرض و 53ً 52َ °55 طول واقع شده است.[1] ارتفاع آن از سطح دریا ۲۹۰ متر است.[2]
موقعیتهای جغرافیایی پیرامون روستا عبارتاند از: در شرق، آرامگاه بردیقول و روستای چناران؛ در شمال، زمینهای زراعی و آقدفه؛ در غرب، زمینهای زراعی و مراتع؛ و در جنوب، بهارقووق و روستای باباشملک قرار دارند.[3]
در خصوص وجه تسمیه روستا روایت مستند و قطعی در دست نیست. محل سکونت پیشین اهالی این روستا، منطقهای موسوم به «میدانجیق» بوده است که ساکنان آن پس از وقوع زمین لرزه در سال ۱۳۴۹ش، به مکان کنونی مهاجرت کردهاند. بر پایه روایتهای محلی، به دلیل وجود سنگی بزرگ و شاخص که شباهتی به پیکره انسان داشته و به صورت عمودی در زمین قرار گرفته بود، این محل «دیگلی داش» نامیده شده است که در زبان محلی به معنای «سنگ کاشته شده» است. این سنگ در سالهای اخیر توسط افراد ناشناس تخریب شده و از میان رفته است.[4]
در بررسی پیشینه روستا مشخص میشود که اهالی آن به همراه دامهای خود زندگی عشایری را تجربه کرده و از مکانی به مکان دیگر در جابجایی دائم بودند. دو برادر به نامهای گووچقلی و آقاویلی از منطقه سوزش به همراه دامهای خود در محلهای مختلف سکونت موقت داشته و نهایتاً در روستای میدانجیق سکونت دائمی را پذیرفتهاند. پس از وقوع زمین لرزه سال ۱۳۴۹ ش، آنان در محل کنونی که به نام روستای دیگلی داش شهرت دارد، استقرار دائمی یافتهاند. به نظر میرسد که این روستا قدمت چندانی ندارد.[5]
زبان اهالی این روستا ترکمنی است. همگی مسلمان، اهل سنت، مذهب حنفی و ترکمن از طایفه یموت و تیره دیهجی هستند. همچنین یک خانواده آتا که از طوایف مقدس در میان ترکمنها محسوب میشود در روستا حضور دارد. خانوادههای روستا شامل نامهای خانوادگی گرگانلی دوجی، پهلوان دوجی، لیاقتی پور، ازبک زاده و سیدی میباشند.[6] عسگری خانقاه در تقسیمبندی طایفه یموت، آنها را به سه گروه ویس، شرپ و چونی تقسیم کرده است. همچنین گروه شرپ به چهار زیرگروه دیهجی، سردار، غراوی و بهلکه تقسیم میشود.[7]
در گذشته و همچنین امروزه، اغلب مردم روستا به کار دامداری اشتغال داشتهاند، هرچند در سالهای اخیر از رونق این فعالیت کاسته شده است. دامداری شامل نگهداری گاو، گوسفند و بز میشود. امروزه به دلیل گرانی علوفه و نبود مراتع غنی، تقریباً ۹۰۰ راس گوسفند و بز و ۳۰۰ راس گاو در روستا نگهداری میشود. محصولات حاصل از این دامها، شامل شیر، ماست، کره محلی و گاهی کشک، عمدتاً برای مصرف شخصی و فروش در بازار استفاده میشود. کشاورزی یکی دیگر از مشاغل مردم روستا است که در آن کشت گندم، جو، کنجد، لوبیا، هندوانه، آفتابگردان و دیگر محصولات رایج است. زمینهای قابل کشت در این روستا محدود و حدود ۲۰۰ هکتار میباشد. باغداری در سالهای اخیر مورد توجه جدی اهالی قرار گرفته است. با ایجاد شرکت تعاونی روستایی، که افراد بالای ۱۸ سال روستا در آن عضو شدند و با عضویت ۸۳ نفر، حدود ۸۳ هکتار از مراتع ملی در سال ۱۳۹۳ ش، به باغ زیتون اختصاص یافت. این باغ در سال ۱۳۹۵ ش، بر اثر سرمای شدید و یخبندان آسیب دید، اما اهالی ناامید نشده و به مراقبت از باغ ادامه دادند. امروزه حدود ۳۰ هکتار از این باغ دوباره سبز شده و به باردهی محصول رسیده است.[8]
خانههای مسکونی عشایر، با توجه به شرایط زندگی آنان و کوچهای پیدرپی، به صورت آلاچیق بوده و اهالی این روستا سالها در این سرپناهها سکونت داشتهاند. پس از جابجایی از میدانجیق به محل جدید، خانههای دائمی و گلی ساخته شد که هنوز آثار آن باقی است و برخی از اهالی همچنان در این خانههای گلی زندگی میکنند. اما در سالهای اخیر، ساخت خانههایی با مصالح نوین مانند میلگرد، آجر و پوششهایی از قبیل حلب، ایرانیت و ایزوگام رواج یافته است. به تدریج خانههای گلی تخریب شده و خانههایی با مصالح ساختمانی جدید جایگزین شدهاند.
آداب و رسوم گذشتگان، هرچند امروزه کمرنگ شده است، همچنان در روستا پابرجاست. اهالی مراسمهایی مانند عروسی، عیدین قربان و فطر، نماز تراویح و ختم قرآن در ماه مبارک رمضان، یارمضان، مراسم آقآش در سن ۶۳ سالگی، مولودخوانی، حج صدقه و دیگر مناسک را همانند سایر ترکمنها برگزار میکنند. همچنین رسم کهن «یوور» که به معنای کمک متقابل است، در سالهای اخیر نیز برای پشمچینی گوسفندان همچنان رعایت میشود.
صنایع دستی در میان مردان با توجه به زندگی کوچنشینی و عشایری رونق چندانی نداشته است. اما در میان زنان و دختران شامل تایخا، بالاکدوزی، قالیبافی، پشتی ترکمنی، نمدمالی و سایر صنایع مشابه است. نسل امروزی نیز با استفاده از ماشینهای خیاطی، دوخت و دوز لباسهای بانوان را خود انجام میدهد.
غذای محلی و اصلی اهالی امروزه «چکدرمه» نام دارد. از دیگر غذاهای محلی میتوان به قولاق، اونآش، قرهچورفا، بولاماق، ارگلی چورفا، قاتیقلیآش و سویتلیآش اشاره کرد.
از جمله بازیهای بومی و محلی که در سالهای گذشته رواج داشته و امروزه بسیار کمرنگ و حتی فراموش شدهاند، میتوان به چیش، چوررگ، گیزلیم پرچک، آتاق داش، توپ قاقدیر، آششیق، قورری، هگ گال، لالایی دختران، یوزگ و دیگر بازیهای سنتی اشاره کرد.[9]
این روستا در حال حاضر حدود ۸۰ خانوار با جمعیتی نزدیک به ۲۶۰ نفر دارد. بر اساس سرشماریهای رسمی کشور تا سال ۱۳۹۵ش، جمعیت روستا به شرح زیر است:[10]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
* |
|
1345 |
* |
* |
|
1355 |
12 |
71 |
|
1365 |
18 |
103 |
|
1375 |
23 |
152 |
|
1385 |
43 |
211 |
|
1390 |
58 |
229 |
|
1395 |
83 |
266 |
در خصوص بنای مسجد، یکی از اهالی میگوید: «زمانی که در میدانجیق سکونت داشتیم، مسجد ما منزل یکی از اهالی بود و در ماه مبارک رمضان پیشنمازی از روستای چنارلی برای اقامه نماز یومیه و تراویح حضور مییافت. پس از اسکان در محل جدید، یعنی دیگلی داش، بزرگان روستا با مشارکت مردم اقدام به ساخت مسجد کردند. در دو سال گذشته نیز با کمک یک خیر مسجدساز، مسجدی جدید با منارهای بلند ساخته شد.»[11]
حضور اولین معلم در روستا، بنا به گفته اهالی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۶۷ش، بوده است. با حضور معلمان نهضت سوادآموزی، مدرسه افتتاح شد و مردم به صورت مشارکتی ساختمان گلی مدرسه را تکمیل کرده و در اختیار نهضت قرار دادند. پس از سالها، این مدرسه تحت نظارت آموزش و پرورش قرار گرفت و امروزه ساختمان مدرسه به صورت زیبا و مدرن ساخته شده است.
سایر امکانات دولتی روستا شامل دکل مخابرات و صداوسیما است که در ارتفاعات روستای باباشملک قرار دارد و کل منطقه را تحت پوشش قرار میدهد. آب شرب از روستای چناران لولهکشی شده و در بیشتر مواقع توسط اداره آبفار شهرستان با تانکر تامین میشود. اهالی نیز برای ذخیره آب، آبانبارهایی ایجاد کردهاند. برق روستا از سال ۱۳۷۴ش، گازرسانی از سال ۱۳۹۳ش، برقرار شده است. جاده فرعی روستا که حدود ۱۵ سال پیش با آسفالت سرد پوشانده شده بود، سال گذشته با آسفالت گرم بهسازی شد.[12]
[1] سازمان نقشهبرداری کشور
[2] با حساب
[3] گرگانلیدوجی: حسین و عبدالحکیم، 1404.
[4] گرگانلیدوجی: جانخوجه و حسین، 1404.
[5] گرگانلیدوجی: حسین و عبدالحکیم، 1404.
[6] گرگانلیدوجی، حسین. 1404.
[7] عسگریخانقاه و کمالی، 1374، ص61. .
[8] گرگانلیدوجی: عبدالحکیم، جانخوجه و حسین، 1404.
[9] گرگانلیدوجی: عبدالحکیم، جانخوجه و حسین؛ ممیان: محمدنور، 1404.
[10] مرکز آمار ایران
[11] گرگانلیدوجی، عبدالحکیم. 1404.
[12] گرگانلیدوجی: عبدالحکیم، جانخوجه و حسین؛ ممیان: محمدنور، 1404.
منابع:
- با حساب https://www.bahesab.ir/map/geographic/
- سازمان نقشهبرداری کشور، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی از: https://gndb.ncc.gov.ir
- عسگری خانقاه، اصغر و کمالی، محمدشریف. (1374) ایرانیان ترکمن. تهران: اساطیر.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 14 تیر). گفتوگوی شخصی با جانخوجه گرگانلیدوجی.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 14 تیر). گفتوگوی شخصی با حسین گرگانلیدوجی.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 14 تیر). گفتوگوی شخصی با عبدالحکیم گرگانلیدوجی.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 14 تیر). گفتوگوی شخصی با محمدنور ممیان.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی از: https://www.amar.org.ir