کنت یری

کنت‌ یری         /        Kantyari

روستایی واقع در دهستان گلیداغ، بخش گلیداغ، شهرستان مراوه‌تپه، استان گلستان.

کنت‌یری در 60 کیلومتری جنوب شهرستان‌ مراوه‌تپه در طول جغرافیایی  42ً  54ً °55 و عرض جغرافیایی  21ً   38َ °37  واقع شده است.[1] و در ارتفاع 741 متری از سطح دریا قرار دارد.[2]

این روستا در مسیر جاده گلیداغ به دوراهی چاتال قرار دارد و از جمله روستاهایی است که در دامنه کوه واقع شده‌اند. روستای پیش از آن قولاق‌کسن و روستای پس از آن شارلق است و شهر گلیداغ نیز در ادامه این مسیر قرار دارد.

موقعیت‌های جغرافیایی اطراف روستا عبارت‌اند از: در شمال، ارتفاعات زار زاوه؛ و در جنوب، اووشک‌دره، یلقی‌سورلی، قی‌سی و رودخانه‌ای که چای‌لاق نامیده می‌شود. در شرق، ارتفاعات قربان‌ایشان قرار دارد که زیارتگاهی به نام همین شخص در آن واقع است و در غرب نیز روستای قولاق‌کسن و محلی به نام چیبیق‌آده قرار دارند.[3]

وجه تسمیه روستا به دلیل وجود آثار تاریخی است که نشان‌دهنده پیشینه سکونت در این منطقه است. در زبان ترکی و ترکمنی، «کنت» به معنای روستا و محل سکونت است و پسوند «یری» نیز این واژه را کامل کرده و به معنای محل سکونت به کار می‌رود. این محل در گذشته یلقی‌سورلن نامیده می‌شد و واژه کنت‌یری از حدود سال ۱۳۷۰ش به این محل اطلاق شده است.

متقی در فرهنگ سینا، «که‌نت» را به معنای «اوبا» معرفی کرده و در ادامه می‌نویسد: «تایخان (دایخان) و مال‌قارا ساقلایان‌لارئنگ اُوتوران اُوباسی. ده ـ روستا» که ترجمه فارسی آن عبارت است از: «محلی که دامداران در آن گاو و گوسفند نگهداری می‌کنند.»[4]

پیشینه روستا تا حدی مبهم است، اما گفته می‌شود بانیان اصلی روستا در گذشته در روستای صادق‌آباد گالیکش سکونت داشته‌اند و از آنجا به این محل مهاجرت کرده‌اند. در سال‌های اخیر نیز گروهی از ساکنان روستاهای عرب‌لاله‌گون و قولاق‌کسن به این منطقه مهاجرت کرده و در آن ساکن شده‌اند.[5]

زبان اهالی این روستا ترکمنی است. ساکنان آن همگی مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت (حنفی) هستند. از نظر قومی، اهالی این روستا ترکمن و از طایفه گوکلان و تیره‌های قرناس و یل‌یانگی به شمار می‌آیند. قورخانچی در تقسیم‌بندی طوایف ترکمن، گوکلان‌ها را به دو گروه حلقه‌داغلی و دودرغه تقسیم می‌کند و در گروه حلقه‌داغلی، قرناس‌ها را از طایفه غائی این گروه معرفی می‌کند.[6]

در این روستا تنها چهار نام‌خانوادگی نوبری، پیروز، کن‌سال و عوض‌پور وجود دارد که بیشتر ساکنان آن‌ها با یکدیگر دارای نسبت سببی و نسبی هستند و در کنار هم زندگی می‌کنند.

اکثر اهالی روستا به کشاورزی و دامداری مشغول‌اند. جمعیت دام‌های روستا شامل تقریباً ۲۰۰ راس گوسفند، ۳۰۰ راس بز و ۱۱۰ راس گاو است. باغداری در این روستا بسیار محدود است و عمدتاً در حد باغات کوچکی در حیاط منازل انجام می‌شود که انواع میوه‌ها از جمله آلو، انجیر، انار، گردو و انگور را شامل می‌شوند.

در گذشته پرورش کرم ابریشم در روستا رونق داشته و هنوز هم برخی خانواده‌ها کمابیش به این فعالیت اشتغال دارند. زمین‌های کشاورزی روستا حدود ۷۰ هکتار وسعت دارد و محصولاتی مانند گندم، آفتابگردان و هندوانه در آن کشت می‌شود. موقعیت جغرافیایی و طبیعت روستا از جلوه‌های زیبایی برخوردار است و تقریبا همه جای آن دارای جاذبه‌های گردشگری است.[7]

با توجه به موقعیت جنگلی و کوهستانی روستا، هرچند اهالی تجربه زندگی در آلاچیق را نیز دارند، اما بیشتر در خانه‌های گِلی سکونت کرده‌اند و امروزه ساخت ساختمان‌های آجری نیز مورد توجه قرار گرفته است.

آداب و رسوم اهالی روستا، از جمله مراسم عروسی، عیدهای قربان و فطر، آق‌آش و غیره، مانند سایر ترکمن‌ها برگزار می‌شود.

صنایع دستی در میان زنان و دختران روستا شامل تارابافی، بالاک‌دوزی، پرده‌دوزی، نمدمالی و غیره است که هنوز هم کمابیش رونق دارد. تارا‌بافی و تهیه پارچه‌های ابریشمی نیز همچنان در کارگاه‌های کوچک خانگی ادامه دارد. برخی مردان نیز در ساخت وسایل چوبی، از جمله قاشق چوبی (چم‌چه)، مهارت داشته‌اند. غذاهای محلی روستا شامل چکدرمه، بورگ، قایش، اون‌آشی، قطاب و غیره است. از جمله بازی‌های بومی و محلی که در گذشته رواج داشته و امروزه بسیار کمرنگ و حتی فراموش شده‌اند، می‌توان به چورلنگ، گلیم‌پرچگ، آششیق، دایزه‌دایزه، آی‌تاباق، لالایی دختران و دیگر بازی‌ها اشاره کرد.[8]

آمار جمعیتی روستا بر اساس سرشماری رسمی کشور به شرح زیر است. با این حال، به دلیل کنترل جمعیت و کوچ برخی خانواده‌ها به شهرها، جمعیت حاضر روستا تقریباً شامل ۱۰۷ خانوار و ۴۸۰ نفر می‌باشد.[9]

اولین مسجد روستا در حدود سال ۱۳۴۳ش ساخته شد؛ در آن زمان دامنه کوه را شکافته و سقفی برای آن درست کرده بودند. چند سال بعد، مسجد گِلی دیگری بنا شد و مسجد کنونی نیز در سال ۱۳۷۴ش ساخته شد.

مکتب‌خانه‌ی محلی نیز در روستا راه‌اندازی شده بود. تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مدرسه‌ای در این روستا وجود نداشت و دانش‌آموزان برای تحصیل به روستای گلیداغ می‌رفتند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سال ۱۳۶۱ش مدرسه‌ای با کمک جهاد سازندگی تأسیس شد، هرچند تا تکمیل ساختمان، تدریس در منازل اهالی و مدتی نیز در حجره انجام می‌گرفت. ساختمان فعلی مدرسه نیز توسط یک خیر در سال ۱۴۰۳ش افتتاح شد.

امکانات دولتی دیگر روستا شامل گازرسانی در سال ۱۳۹۴ش، برق‌رسانی و آب لوله‌کشی در سال ۱۳۶۳ش از چشمه گوز (که پیش‌تر چشمه شیخ‌لر نامیده می‌شد)، تلفن سیم‌کارتی در سال ۱۳۸۱ش و جاده آسفالت در سال ۱۳۷۹ش است.[10]  

[1] سازمان نقشه‌برداری کشور.

منابع: