قره آقاچلی (آقاشلی)
قره آقاچلی (آقاشلی) / Qareh Aqashli
روستایی است واقع در دهستان گلیداغ، بخش گلیداغ، شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری جنوب شهرستان مراوهتپه قرار دارد و در مختصات جغرافیایی 36َ °37 عرض و 55َ °55 طول واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۹۰۳ متر میباشد.[1]
روستا در دامنه کوه واقع شده است. روستای قبل آن به نام بیاتلر و روستای بعدی نیز کسن نام دارد.
موقعیت جغرافیایی اطراف روستا به این شرح است: در شمال، روستاهای چوکت و بیاتلر قرار دارند؛ در جنوب، چایلیق، چوقیرآرغاچ، قارشیقیداغ و شار شاری واقع شدهاند؛ در شرق، ارتفاعات یوکآوردیکو و روستای داشلیآرغاچ قرار دارند و در غرب، کمرینگاوستی و روستای کسن دیده میشوند.[2]
وجه تسمیه روستا به دلیل وجود جنگل، بیشهزار و درختانی به نام «قرهآغاچ» است که روستا را به نامهای «قرهآقاچلی» یا «قرهآقاشلی» میشناختهاند. امروزه از آن جنگل و درختان قرهآغاچ آثار چندانی باقی نمانده است. این روستا همچنین با نام «چاقر تکنلی» نیز شناخته میشده، اما ساکنان آن به تدریج متفرق شده و روستا از نقشه جغرافیایی حذف گردیده است.
پیشینه روستا تا حدی مبهم است، اما گفته میشود که بانیان اصلی آن حدود سال ۱۳۳۰ش. در این محل سکونت دائمی اختیار کردهاند. این افراد پیش از سکونت در این منطقه در مکانهای مختلفی از جمله یلقیسورلی، کنتیری، بیاتلر، چاقر تکنلی، چوقیرآرغاچ و روستای قرهیسر زندگی کردهاند[3]
زبان اهالی این روستا ترکمنی است. تمامی ساکنان مسلمان، از اهل سنت و پیرو مذهب حنفی هستند. اهالی عمدتاً ترکمن از طایفه گوکلان و غایی، تیره قرناس و زیرشاخههای تمک میباشند و چند خانواده نیز از طایفه بیات هستند.
قورخانچی در تقسیمبندی طوایف ترکمن، گوکلانها را به دو گروه حلقهداغلی و دودرغه تقسیم میکند و در گروه حلقهداغلی، تمک را از طایفه غائی معرفی مینماید.[4]
در این روستا تنها سه نامخانوادگی، مرگان، فروز و آرام، ساکن هستند و بیشتر اعضای این خانوادهها نسبت سببی و نسبی دارند و در کنار یکدیگر زندگی میکنند. اکثریت اهالی به کشاورزی و دامداری مشغولاند که این دو فعالیت، اصلیترین منابع معیشت آنان را تشکیل میدهد. تعداد دامهای روستا تقریباً شامل ۷۰ رأس گوسفند و بز و ۴۰ رأس گاو میشود. باغداری در این روستا بسیار محدود است و عمدتاً به باغات حیاط منازل محدود میشود که شامل انواع آلو، انجیر، انار، گردو و انگور است. زمینهای کشاورزی روستا تقریباً ۷۰ هکتار وسعت دارند و محصولاتی مانند گندم، آفتابگردان و هندوانه در آنها کشت میشود. از نظر گردشگری، اطراف روستا بهصورت طبیعی جاذبههایی برای گردشگران فراهم میکند. آبشار فصلی قرهآقاشلی نیز یکی از مهمترین جاذبههای طبیعی روستا به شمار میآید.[5] با توجه به موقعیت جنگلی و کوهستانی روستا، اهالی هرچند تجربه زندگی در آلاچیق را نیز داشتهاند، اما عمدتاً در خانههای گِلی سکونت داشتهاند و امروزه ساخت ساختمانهای آجری رواج یافته است.
آداب و رسوم اهالی روستا، از جمله مراسم عروسی، عید قربان و عید فطر، آقآش و دیگر مناسبتها، همانند سایر ترکمنها برگزار میشود. یکی از رسوم دیرینه این بوده که در گذشته، هنگامی که بیماری دام شایع میشد، چوپان و صاحب گوسفند دام خود را به زیارتگاه سیرغیناولیاء میبردند و آخرین گوسفند را قربانی میکردند تا بلا رفع شود.
صنایع دستی در میان زنان و دختران روستا شامل تارابافی، بالاکدوزی، پردهدوزی، نمدمالی و سایر هنرهای سنتی است که هنوز هم تا حدی رواج دارد. تارابافی و تهیه پارچههای ابریشمی نیز در کارگاههای کوچک خانگی ادامه دارد. غذاهای محلی این منطقه عبارتند از چکدرمه، بورگ، قایش، اونآشی و قطاب. از جمله بازیهای بومی و محلی که در گذشته رایج بوده و امروزه تا حد زیادی کمرنگ یا فراموش شدهاند، میتوان به قرلانگ، گلیمپرچگ، آششیق، دایزهدایزه، گولنگاودجه و لالایی دختران اشاره کرد.[6]
آمار جمعیتی روستا بر اساس سرشماریهای رسمی کشور دارای نوسان بوده است. پیشتر، این روستا به نام چاقرتکنلی شناخته میشد و بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۳۵ ش، ۲۲ خانوار با ۱۵۸ نفر جمعیت داشت. در همان زمان، روستای قرهآقاشلی ۴ خانوار با ۲۴ نفر جمعیت داشت. پس از این سرشماری و تا سرشماری رسمی سال ۱۳۷۵، نام روستای چاقرتکنلی کاملاً حذف شد و روستای قرهآقاشلی با ۱۴ خانوار و ۹۵ نفر جمعیت ذکر گردید. در سالهای اخیر، چند خانوار از تیره بیات به روستای لهندر و حدود ۱۵ خانوار نیز به شهر کلاله مهاجرت کردهاند. جمعیت حاضر روستا تقریباً شامل ۲۵ خانوار و ۱۲۰ نفر است.[7] آمار جمعیت روستا بر اساس سرشماری نفوس و مسکن به شرح زیر است: [8]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
* |
|
1345 |
* |
* |
|
1355 |
* |
* |
|
1365 |
* |
* |
|
1375 |
14 |
995 |
|
1385 |
18 |
95 |
|
1390 |
19 |
72 |
|
1395 |
27 |
74 |
اولین مسجد روستا حدود سال ۱۳۶۲ش، با مشارکت اهالی ساخته شد. پیش از آن، نماز در فضای باز یا در منازل افراد اقامه میشد. ساختمان مسجد فعلی نیز در سال ۱۴۰۲ش، توسط یک خیّر ساخته شده است. تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، مدرسهای در روستا وجود نداشت و دانشآموزان برای تحصیل به روستاهای گلیداغ، بیاتلر و یانبلاق مراجعه میکردند. در سال ۱۳۶۹، کلاسهای لازمالتعلیم نهضت سوادآموزی با حضور حدود ۲۳ نفر توسط معلمان این نهضت بازگشایی شد. کمتر از یک سال بعد، اهالی دو اتاق کلاس درس در یک ساختمان گِلی ساختند که تا سال ۱۳۹۴ مورد استفاده قرار گرفت. در همان سال، اداره کل نوسازی مدارس، مدرسهای جدید با مصالح مدرن ساخت که همچنان مورد استفاده قرار دارد. سایر امکانات دولتی روستا شامل برقرسانی در سال ۱۳۷۰، جاده آسفالت در سال ۱۳۸۹ و گازرسانی در سال ۱۳۹۴ هجری شمسی است. آب لولهکشی نیز با مشارکت اهالی از چشمه قرهآقاشلی تأمین میشود.[9]
[1] سایت با حساب
[2] مرگان، محمدنظر. و فروز، (1404).
[3] مرگان: محمدنظر و یوسف. (1404).
[4] قورخانچی، (1360)، ص 59.
[6] مرگان: محمدنظر، مولامبردی و احمد. (1404).
[7] فروز، (1404).
[8] مرکز آمار ایران.
[9] مرگان: محمدنظر، مولامبردی؛ فروز و اورتی. (1404).
منابع:
- با حساب https://www.bahesab.ir/map/geographic/
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی ارازمحمد فروز.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی با احمد مرگان.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی با ارازمحمد اورتی.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی با محمدنظر مرگان.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی با مولامبردی مرگان.
- فجوری، ستاربردی. (1404، 12 فروردین). گفتوگوی شخصی با یوسف مرگان.
- قورخانچی، محمدعلی.(1360). نخبه سیفیه. بکوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی از:https://www.amar.org.ir